Η στιγμή που συνειδητοποιούμε ότι ο σκύλος μας έφυγε τρέχοντας από το σπίτι, την αυλή ή τον κήπο είναι από τις πιο αγχωτικές για κάθε κηδεμόνα. Δεν πρόκειται για μια «άτακτη» συμπεριφορά, αλλά για έναν πραγματικό κίνδυνο, όπως ένα τροχαίο, ο φόβος που νιώθει το ζώο, η απώλεια προσανατολισμού ή ακόμη και η πλήρης εξαφάνισή του.

Η κατανόηση των λόγων που ωθούν τον σκύλο μας να απομακρυνθεί από το οικείο του περιβάλλον και η πρόληψη με σεβασμό στις ανάγκες του αποτελούν την πιο αποτελεσματική προσέγγιση καθώς ένας ευτυχισμένος αλλά και κουρασμένος σκύλος είναι λιγότερο πιθανό να το σκάσει.

Εκτός από τη μεγάλη ανησυχία για την ασφάλειά του, είναι απογοητευτικό να νιώθει κανείς ότι δεν μπορεί να εμπιστευτεί τον σκύλο ούτε καν στην αυλή του. Ωστόσο, δεν υπάρχει λόγος απελπισίας γιατί υπάρχουν τρόποι να μειωθεί η τάση φυγής και να αυξηθούν οι πιθανότητες εντοπισμού, αν τελικά ο σκύλος αποφασίσει να κάνει το κέφι του.

Οι βασικοί λόγοι που οδηγούν στη φυγή

Οι αιτίες που μπορεί να οδηγήσουν έναν σκύλο να φύγει τρέχοντας είναι πολλές και συχνά συνδυαστικές. Η πλήξη αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες, καθώς τα σκυλιά χρειάζονται ψυχική και σωματική διέγερση για να παραμένουν ισορροπημένα. Παιχνίδια, παζλ και διαδραστικές δραστηριότητες, όπως το φρίσμπι, μπορούν να μειώσουν σημαντικά την ανάγκη περιπλάνησης. Το αναπαραγωγικό ένστικτο παίζει επίσης ρόλο, ιδιαίτερα σε αστείρωτα ζώα, ενώ η έλλειψη νοητικής απασχόλησης ωθεί τον σκύλο να αναζητήσει ερεθίσματα εκτός του γνώριμου περιβάλλοντος. Παράλληλα, ένας σκύλος με έντονη αίσθηση εδαφικότητας μπορεί να αντιληφθεί κάτι εκτός των ορίων ως απειλή και να επιχειρήσει να βγει έξω για να την αποκρούσει. Ο φόβος αποτελεί ακόμη έναν καθοριστικό παράγοντα, ειδικά σε περιπτώσεις δυνατών θορύβων, όπως καταιγίδες ή πυροτεχνήματα.

Το άγχος αποχωρισμού ως παράγοντας φυγής

Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει στο άγχος αποχωρισμού. Σύμφωνα με την Patricia McConnell, πιστοποιημένη ειδικό στη συμπεριφορά των ζώων στις ΗΠΑ και ιδρύτρια του Dog’s Best Friend, Ltd., το άγχος αποχωρισμού δεν είναι απλώς προβληματική συμπεριφορά, αλλά μια κατάσταση που μοιάζει με έντονο πανικό. Ο σκύλος μπορεί να προσπαθήσει να διαφύγει αμέσως ή λίγο μετά την αναχώρηση του κηδεμόνα, να εμφανίζει υπερβολική προσκόλληση, να αγχώνεται έντονα πριν μείνει μόνος ή, ακόμη και να φύγει παραμένοντας κοντά στο σπίτι. Όπως επισημαίνει, το άγχος αυτό συχνά πυροδοτείται από αλλαγές στη ρουτίνα, μια μετακόμιση, απώλεια ενός μέλους της οικογένειας ή η παρατεταμένη παραμονή σε καταφύγιο ή κυνοκομείο. Η προσέγγισή της δίνει έμφαση στη μείωση του στρες, προτείνοντας πρακτικές όπως η σταδιακή απευαισθητοποίηση ώστε ο σκύλος να ανακτήσει το αίσθημα ασφάλειας. Δεν είναι σπάνιο, τέλος, ηλικιωμένοι σκύλοι να περιπλανώνται λόγω γνωστικής εξασθένησης, χωρίς πρόθεση φυγής.

Φυλές με αυξημένη τάση απόδρασης

Το Σιβηρικό Χάσκι θεωρείται ιδιαίτερα επιρρεπές στη φυγή, καθώς έχει έντονη ανάγκη για ελευθερία και αντοχή στο τρέξιμο. Παρόμοια τάση παρουσιάζουν το Μπιγκλ, το Τζακ Ράσελ Τεριέ, το Γερμανικό Κοντότριχο Πόιντερ, το Σέττερ, το Πόιντερ και το Μάλαμουτ Αλάσκας. Προσοχή χρειάζεται και στο Μπόρντερ Κόλεϊ, καθώς η πλήξη μπορεί να το οδηγήσει σε αναζήτηση διεξόδων πέρα από τα όριά του. Η τάση εξερεύνησης δεν αποτελεί προβληματικό χαρακτήρα, αλλά στοιχείο της φυσιολογίας τους, που απαιτεί υπεύθυνη διαχείριση.

Πώς φαίνεται ένας σκύλος με τάση φυγής

Τα σημάδια φυγής ποικίλλουν. Κάποια σκυλιά πηδούν ή σκαρφαλώνουν φράχτες, άλλα σκάβουν υπόγεια περάσματα, ενώ ορισμένα μασούν τον φράχτη ή μαθαίνουν να ανοίγουν πόρτες. Υπάρχουν και εκείνα που απλώς περιμένουν την κατάλληλη στιγμή για να τρέξουν έξω. Τα πιο αποφασισμένα συνδυάζουν περισσότερες από μία μεθόδους μέχρι να τα καταφέρουν.

Η σημασία της πρόληψης στο περιβάλλον

Η πρόληψη ξεκινά από το περιβάλλον στο οποίο ζει ο σκύλος μας. Η ασφάλιση παραθύρων, πορτών και άλλων πιθανών οδών διαφυγής είναι απαραίτητη. Ένας ασφαλής κήπος με γερό και αρκετά ψηλό φράχτη, καλά στερεωμένη πόρτα και ενισχυμένη βάση μειώνει δραστικά τις πιθανότητες διαφυγής, αποτρέποντας το σκάψιμο. Παράλληλα, οι φυσικοί φραγμοί που περιορίζουν την οπτική επαφή με το εξωτερικό περιβάλλον μειώνουν τα ερεθίσματα που μπορεί να παρακινήσουν τον σκύλο να φύγει. Εξίσου σημαντική παραμένει η παρουσία του κηδεμόνα, καθώς ο κήπος δεν πρέπει να λειτουργεί ως χώρος απομόνωσης αλλά ως κοινή εμπειρία γεμάτη δραστηριότητες και παιχνίδι.

Η καθημερινή εκτόνωση είναι καθοριστική. Ένας σκύλος που περπατά, μυρίζει, παίζει και τρέχει έχει λιγότερα κίνητρα φυγής. Η McConnell επισημαίνει ότι η διαφυγή αποτελεί συχνά σύμπτωμα ανικανοποίητων αναγκών και όχι δείγμα ανυπακοής. Αντίστοιχα, ο Βρετανός κτηνίατρος Ian Dunbar (ιδρυτής της Association of Professional Dog Trainers και εκπαιδευτής) τονίζει ότι η θετική εκπαίδευση και η συστηματική επαφή με τον άνθρωπο ενισχύουν τον δεσμό και μειώνουν τις συμπεριφορές φυγής.

Ο ρόλος της θετικής εκπαίδευσης

Η σημασία της θετικής εκπαίδευσης είναι καθοριστική. Μέσα από τεχνικές θετικής ενίσχυσης μπορεί να διδαχθεί στον σκύλο η κατανόηση των ορίων και η παραμονή εντός αυτών. Μία από τις πιο σωτήριες δεξιότητες είναι η αξιόπιστη επιστροφή κατόπιν εντολής. Με συνέπεια, λιχουδιές και επαίνους, ο σκύλος μαθαίνει ότι το να αφήσει ό,τι κάνει και να επιστρέψει στον κηδεμόνα του είναι η καλύτερη δυνατή επιλογή. Η εκπαίδευση όχι μόνο συμβάλλει στην ασφάλεια, αλλά ενισχύει τον δεσμό και διατηρεί τον σκύλο ψυχικά διεγερμένο. Σε περιπτώσεις όπου η φυγή σχετίζεται με φόβο ή άγχος, η συνεργασία με εκπαιδευτή που ειδικεύεται στην τροποποίηση συμπεριφοράς μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα ωφέλιμη.

Η στείρωση και ο σύμμαχος της τεχνολογίας

Η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά. Ένα GPS tracker στο κολάρο δεν αντικαθιστά την πρόληψη, αλλά προσφέρει πολύτιμη ασφάλεια, επιτρέποντας τον άμεσο εντοπισμό σε περίπτωση απώλειας. Σε συνδυασμό με την υποχρεωτική σήμανση μέσω μικροτσίπ και μια ταυτότητα με στοιχεία επικοινωνίας, αυξάνονται σημαντικά οι πιθανότητες ασφαλούς επιστροφής. Η στείρωση αποτελεί ακόμη έναν παράγοντα που πρέπει να συζητηθεί με τον κτηνίατρο, καθώς μειώνει τις ορμονικά υποκινούμενες τάσεις περιπλάνησης.

Η αυλή ως χώρος ασφάλειας και όχι περιορισμού

Η αυλή πρέπει να είναι ένας ευχάριστος χώρος και όχι φυλακή. Φρέσκο νερό, σκιά, παιχνίδια που ανανεώνονται τακτικά και ανθρώπινη παρουσία μειώνουν δραστικά το κίνητρο φυγής. Όταν ο κηδεμόνας απουσιάζει από το σπίτι, είναι φυσικά πιο ασφαλές ο σκύλος να παραμένει μέσα, ώστε να μην προσπαθήσει να τον ακολουθήσει ή να βγει εκτός χώρου από τρίτους. Αν η απουσία διαρκεί πολλές, η βοήθεια από την οικογένεια και ίσως κάποιους γείτονες μπορούν να αποδειχθούν καθοριστικές.

Τι έχει σημασία όταν ο σκύλος επιστρέφει

Αν ο σκύλος τελικά δραπετεύσει και επιστρέψει ή εντοπιστεί, η στάση μας είναι κρίσιμη. Η τιμωρία δεν διδάσκει ασφάλεια αλλά φόβο και μπορεί να ενισχύσει τη φυγή. Η ήρεμη υποδοχή ενισχύει το αίσθημα εμπιστοσύνης και του ανήκειν. Αξίζει να θυμόμαστε ότι ο σκύλος δεν «το σκάει» για να δυσκολέψει τον άνθρωπό του, αλλά επικοινωνεί με τον δικό του τρόπο τα «θέλω» του. Όσο νωρίτερα γίνονται αντιληπτές αυτές οι ανάγκες τόσο μειώνεται η πιθανότητα φυγής. Η πρόληψη δεν είναι περιορισμός της ελευθερίας, αλλά πράξη αγάπης και ευθύνης απέναντι σε ένα πλάσμα που εμπιστεύεται απόλυτα τον άνθρωπό του γιατί είναι όλος του ο κόσμος! Ένας χαρούμενος σκύλος που χαμογελά και τρέχει κουνώντας την ουρά του είναι δείγμα πως είναι ευτυχισμένος και το καλύτερο «παράσιμο» για κάθε ευσυνείδητο κηδεμόνα.