Τα μαντώδη (ή μάντισσες) είναι έντομα που εντυπωσιάζουν με την παράξενη εμφάνισή τους, ακόμη κι αν ο στόχος τους είναι να περνούν απαρατήρητα. Το τριγωνικό τους κεφάλι που θυμίζει… εξωγήινο και η χαρακτηριστική στάση «προσευχής» του σώματός τους (που δεν είναι τόσο αθώα όσο δείχνει) είναι τα πρώτα πράγματα που προσέχει κανείς βλέποντάς τα.

Πέρα όμως από την ασυνήθιστη εικόνα τους, τα μαντώδη διαθέτουν πολλά άλλα χαρακτηριστικά που τα καθιστούν συναρπαστικά, όπως εξαιρετικές κυνηγετικές ικανότητες, μοναδικές στρατηγικές καμουφλάζ και συμπεριφορές ζευγαρώματος που προκαλούν ανατριχίλα.

Στη χώρα μας έχουν καταγραφεί τουλάχιστον 8 είδη μαντωδών, ανάμεσά τους και το πιο γνωστό στο ευρύ κοινό, το Αλογάκι της Παναγίας (Mantis religiosa). Ωστόσο η συγκεκριμένη τάξη εντόμων είναι τεράστια και αριθμεί περισσότερα από 2.000 είδη.

Ας γνωρίσουμε λοιπόν λίγο καλύτερα αυτή τη μεγάλη οικογένεια, με 5 facts που μπορεί να μην γνωρίζατε για τα μαντώδη.

1. Έχουν όραση 3-D

Τα μαντώδη διαθέτουν μια ιδιαίτερη μορφή τρισδιάστατης όρασης, η οποία τα βοηθά να υπολογίζουν με ακρίβεια τις αποστάσεις από τη λεία τους. Με τα δυο τους μάτια στραμμένα προς τα εμπρός, βλέπουν το ίδιο αντικείμενο από ελαφρώς διαφορετικές γωνίες και ο εγκέφαλός τους συνδυάζει αυτές τις εικόνες για να δημιουργήσει μια αίσθηση βάθους, μια διαδικασία γνωστή ως στερεοσκοπική όραση.

Ωστόσο, σε αντίθεση με τον άνθρωπο και άλλα ζώα που διαθέτουν την ίδια ικανότητα, τα μαντώδη δεν βασίζονται τόσο στη λεπτομέρεια ή το χρώμα, αλλά κυρίως στην κίνηση. Αυτό τους επιτρέπει να αντιλαμβάνονται πότε ο στόχος τους βρίσκεται αρκετά κοντά ώστε να επιτεθούν.

2. Μπορούν να περιστρέψουν το κεφάλι τους 180 μοίρες

Ένα άλλο χαρακτηριστικό που βοηθά τα μαντώδη να παρατηρούν το περιβάλλον τους χωρίς να γίνονται αντιληπτά είναι το εύρος κίνησης του κεφαλιού τους.

Ο θώρακας αυτών των εντόμων (δηλαδή το κεντρικό τμήμα του σώματός τους) είναι μακρύς και λεπτός, και θυμίζει λαιμό. Στο πάνω μέρος αυτού του θώρακα βρίσκεται μια ευέλικτη άρθρωση, η οποία τους επιτρέπει να περιστρέφουν το κεφάλι τους έως 180 μοίρες χωρίς να κουνούν το σώμα τους, ένα πολύ χρήσιμο αβαντάζ για έναν θηρευτή που βασίζεται κυρίως στις ενέδρες για να εξασφαλίσει την τροφή του.

3. Είναι μετρ του καμουφλάζ

Τα μαντώδη αξιοποιούν αριστοτεχνικά την εμφάνισή τους για να κρύβονται στο περιβάλλον τους. Τα περισσότερα ευρωπαϊκά είδη διαθέτουν συνήθως πράσινες ή καφέ αποχρώσεις, ώστε να ταιριάζουν με τα φυτά όπου ζουν. Το μαντώδες Empusa pennata, που απαντάται στη Νότια Ευρώπη και την Τουρκία, διαθέτει ένα αγκαθωτό στέμμα στο καρδιόσχημο κεφάλι του, ενώ το κάτω μέρος του σώματός του μοιάζει καταπληκτικά με κλαράκια δέντρου. Η Μάντισσα Ορχιδέα (Hymenopus coronatus) της Νοτιοανατολικής Ασίας είναι λευκή με κίτρινες αποχρώσεις, ένας συνδυασμός χρωμάτων που θυμίζει όμορφο λουλούδι. Τέλος, ο Μάντης Δράκος (Stenophylla cornigera) στη Βραζιλία, είναι σχεδόν αόρατος ανάμεσα στα φύλλα των τροπικών δέντρων, ενώ μιμείται και την απαλή τους κίνηση στο αεράκι.

4. Είναι δεινοί θηρευτές… με μεγάλη όρεξη

Τα μαντώδη συνήθως κυνηγούν με υπομονή, είτε παραμονεύοντας τη λεία τους, είτε καταδιώκοντάς την αθόρυβα – αν είναι πολύ πεινασμένα. Όταν έρθει όμως η ώρα της επίθεσης, «χτυπάνε» με αστραπιαία ταχύτητα, γραπώνοντάς τη με τα μακριά μπροστινά πόδια τους, τόσο γρήγορα που το ανθρώπινο μάτι δυσκολεύεται να καταγράψει την κίνηση. Οι αγκαθωτές προεκτάσεις στα πόδια τους «ακινητοποιούν» το θύμα τους, εξασφαλίζοντας ότι δεν θα διαφύγει.

Η διατροφή των μαντωδών δεν περιορίζεται μόνο στα έντομα που θα έχουν την ατυχία να πέσουν στην ενέδρα τους. Αυτοί οι δεινοί θηρευτές βάζουν στο «στόχαστρο» αρθρόποδα, μικρά σπονδυλωτά και ακόμα και… πουλιά. Όσο παράξενο κι αν φαίνεται, λόγω της διαφοράς μεγέθους, έχουν καταγραφεί περιπτώσεις «κυνηγιού» 24 ειδών πτηνών, με τα κολιμπρί να αποτελούν το συχνότερο θήραμα.

5. Μερικά θηλυκά τρώνε τους συντρόφους τους κατά το ζευγάρωμα

Ο σεξουαλικός κανιβαλισμός στα μαντώδη αποτελεί ένα από τα πιο γνωστά, αλλά και παρεξηγημένα φαινόμενα στη ζωή τους. Αν και έχει τεκμηριωθεί ότι τα θηλυκά μπορεί να δαγκώσουν, ή ακόμη και να αποκεφαλίσουν τα αρσενικά κατά το ζευγάρωμα, η εν λόγω συμπεριφορά δεν είναι ούτε καθολική, ούτε τόσο συχνή όσο πιστεύεται. Δεν εμφανίζεται σε όλα τα είδη και, ακόμη και σε αυτά που παρατηρείται, μελέτες δείχνουν ότι συμβαίνει μόλις στο 13-28% των «επαφών», κυρίως όταν το θηλυκό είναι πεινασμένο ή έχει ενοχληθεί από κάτι.

Αν και τα αίτια αυτής της συμπεριφοράς δεν έχουν διαλευκανθεί πλήρως από τους επιστήμονες, μια ενδιαφέρουσα μελέτη του 2016 σε μαντώδη της Κίνας έδειξε ότι η κατανάλωση του αρσενικού προσφέρει στο θηλυκό πολύτιμα αμινοξέα, τα οποία «περνούν» στα αβγά του, καθιστώντας τα πιο υγιή, ενώ παράλληλα οδηγεί στη γέννηση διπλάσιου αριθμού αβγών.

Όσο για τα αρσενικά που επιδιώκουν να διαιωνίσουν το είδος τους ρισκάροντας τη ζωή τους, τα καλά νέα είναι ότι η εξέλιξη έχει προικίσει ορισμένα είδη με ενδιαφέρουσες στρατηγικές επιβίωσης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ένα μαντώδες-νάνος που ανακαλύφθηκε πρόσφατα και φαίνεται να χρησιμοποιεί ένα είδος περίτεχνου χορού με «φιδίσιες» κινήσεις για να αποφύγει να φαγωθεί στο τέλος της ερωτικής πράξης.

Με πληροφορίες από Treehugger, National Geographic