Υπάρχει κάτι στις γάτες που κάνει τους ανθρώπους να τις παρατηρούν λίγο περισσότερο, να αναρωτιούνται λίγο συχνότερα και να τις αγαπούν με έναν τρόπο σχεδόν ποιητικό. Δεν είναι μόνο η ομορφιά τους, ούτε η ανεξάρτητη φύση τους.

Είναι αυτό το παράξενο μείγμα χαρακτηριστικών – βιολογικών, συμπεριφορικών και εξελικτικών – που δεν συναντάς σε κανένα άλλο πλάσμα ακριβώς στην ίδια αναλογία. Κι αυτός είναι ο λόγος που όχι μόνο οι κάτοχοι γατών, αλλά και επιστήμονες, εθολόγοι και ακόμη και φιλόσοφοι βρίσκουν τις γάτες ανεξάντλητα συναρπαστικές.

Αυτό το άρθρο δεν είναι εγκώμιο στη «μυστικιστική» γάτα. Είναι μια τρυφερή, ανθρώπινη προσπάθεια να εξηγήσουμε με απλό τρόπο γιατί οι γάτες είναι πραγματικά μοναδικές.

Η εξελικτική ιστορία: ένα άγριο πνεύμα μέσα σε ένα ήσυχο σπίτι

Οι γάτες εξημερώθηκαν πολύ πιο αργά από τους σκύλους, και μάλιστα χωρίς να χάσουν μεγάλο μέρος της άγριας συμπεριφοράς τους. Οι γενετικές μελέτες δείχνουν ότι η σημερινή οικόσιτη γάτα μοιάζει βιολογικά περισσότερο με τον άγριο πρόγονό της (Felis lybica) από ό,τι οι περισσότεροι σκύλοι με τους λύκους. Αυτό σημαίνει ότι διατηρούν το ένστικτο κυνηγιού, την ανάγκη για ανεξαρτησία και την επιθυμία να εξερευνούν.

Αυτός ο «μισοάγριος» χαρακτήρας είναι που τις κάνει τόσο συναρπαστικές: ζουν μαζί μας, αποζητούν τη συντροφιά μας, αλλά διατηρούν κάτι άθικτο και βαθιά δικό τους. Κάτι που, θα έλεγε κανείς, τις κρατά σε επαφή με τον αρχικό τους ρόλο: μικροί θηρευτές, αυτόνομοι, απολύτως ικανοί να επιβιώσουν χωρίς εμάς – αλλά παρ’ όλα αυτά μας επιλέγουν.

Ένα νευρικό σύστημα φτιαγμένο με ακρίβεια

Οι γάτες έχουν από τα πιο εξελιγμένα αισθητηριακά συστήματα στο ζωικό βασίλειο.

• Ακοή: Ακούνε συχνότητες μέχρι 64 kHz — διπλάσιες από του ανθρώπου και πολύ περισσότερες από του σκύλου. Αυτή η ικανότητα προέρχεται από τη ζωή στη φύση, όπου εντόπιζαν τρωκτικά που παράγουν υπερήχους.

• Όραση: Δεν «βλέπουν στο σκοτάδι», αλλά χρειάζονται έξι φορές λιγότερο φως από εμάς για να εντοπίσουν κίνηση. Ο συνδυασμός περιφερειακής όρασης και ευαισθησίας φωτός τις καθιστά δεινές νυχτερινές κυνηγούς.

•Αφή και αισθητικοί υποδοχείς: Τα μουστάκια (vibrissae), που είναι πλούσια σε νευρικές απολήξεις, λειτουργούν σαν μικρά ραντάρ. Καταγράφουν το παραμικρό ρεύμα αέρα, την κίνηση ενός αντικειμένου, τη διάσταση ενός ανοίγματος. Οι ερευνητές λένε ότι είναι σαν να διαθέτουν «έκτη αίσθηση» χώρου.

Όλα αυτά συνθέτουν ένα ζώο που αντιλαμβάνεται τον κόσμο πιο λεπτομερώς από εμάς – και ίσως αυτό είναι μέρος της γοητείας τους.

Η συμπεριφορά τους: ανεξάρτητες αλλά όχι απόμακρες

Πολλοί πιστεύουν πως οι γάτες είναι μοναχικές. Η αλήθεια όμως είναι πιο σύνθετη.

Οι γάτες έχουν μια ευέλικτη κοινωνική δομή. Μπορούν να ζουν μόνες τους, αλλά και σε ομάδες (όπως σε γατο- αποικίες). Όταν όμως δένονται με έναν άνθρωπο, το κάνουν βαθιά. Έρευνες του Πανεπιστημίου του Όρεγκον έδειξαν ότι πολλές γάτες εμφανίζουν «ασφαλή δεσμική συμπεριφορά» παρόμοια με τα βρέφη και τα σκυλιά: αναζητούν την παρουσία μας για ασφάλεια, ηρεμούν όταν είμαστε εκεί και στρεσάρονται περισσότερο όταν απουσιάζουμε.

Δεν είναι καθόλου «απρόσιτες». Εκφράζονται απλώς με διαφορετικό τρόπο.

-Το αργό blink (το αργό κλείσιμο ματιού) είναι το ισοδύναμο της γατίσιας αγκαλιάς.

-Το τρίψιμο στο πόδι μας μεταφέρει τις φερομόνες της και δηλώνει εμπιστοσύνη.

-Το να κοιμηθεί πάνω μας είναι ο απόλυτος δείκτης ασφάλειας.

Όσο περισσότερο καταλαβαίνουμε αυτά τα σήματα, τόσο πιο ανθρώπινη γίνεται η σχέση μας.

Μαγεύοντας επιστήμονες και φιλοσόφους

Δεν είναι τυχαίο που οι γάτες ενέπνευσαν επιστήμονες, ποιητές, συγγραφείς και στοχαστές. Από τον Νίτσε μέχρι τον Μποντλέρ, από τον Καμύ μέχρι τον Ρίλκε, πολλοί είδαν στις γάτες κάτι που ακουμπά βαθύτερα στον άνθρωπο: Την ισορροπία ανάμεσα στην αυτονομία και τη στοργή!

Οι γάτες μοιάζουν να έχουν καταφέρει κάτι που εμείς συχνά παλεύουμε να βρούμε, να είναι απόλυτα ανεξάρτητες τους χωρίς να χάνουν τη σύνδεση μαζί μας.

Κι αυτό είναι που μαγεύει. Ένα πλάσμα που δεν προσποιείται, που δεν πιέζεται, που όταν σε πλησιάζει σημαίνει ότι πραγματικά το θέλει. Δεν υπάρχει κοινωνική υποχρέωση, ούτε φόβος. Υπάρχει η πιο αγνή εκδοχή της συντροφικότητας.

Ο ρόλος τους στη ζωή μας: Μικροί θεραπευτές χωρίς να το ξέρουν

Οι γάτες επηρεάζουν την ψυχική μας υγεία περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε.

Επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει ότι:

– Οι άνθρωποι που ζουν με γάτες έχουν συχνά χαμηλότερα επίπεδα άγχους.

– Το γουργούρισμα, με συχνότητες 25–150 Hz, έχει χαλαρωτική επίδραση και βοηθά στη μείωση του στρες.

– Η παρουσία τους μειώνει τους παλμούς και την αρτηριακή πίεση.

Και όλα αυτά χωρίς να κάνουν τίποτα περισσότερο από το να είναι… γάτες.

Μια σχέση που δεν μοιάζει με καμία άλλη

Πέρα από το μυστήριο και την επιστήμη, υπάρχουν κι οι καθημερινές στιγμές: το γουργούρισμα στο στήθος μας όταν ξαπλώνουμε, η απαλή κίνηση της ουράς όταν μας βλέπουν να μπαίνουμε, ο τρόπος που τεντώνονται στον ήλιο.

Δεν χρειάζεται φιλοσοφία για να εξηγήσει κανείς αυτά τα μικρά θαύματα. Αρκεί να ζεις μαζί τους. Οι γάτες δεν είναι απλώς κατοικίδια. Είναι μια ευγενική υπενθύμιση ότι ο κόσμος μπορεί να είναι πιο ήσυχος, πιο παρατηρητικός και πιο όμορφος απ’ όσο νομίζουμε.

Κι αυτό, ίσως, είναι ο λόγος που οι επιστήμονες τις μελετούν, οι φιλόσοφοι τις αναλύουν και εμείς… απλώς τις αγαπάμε.