Έχετε παρατηρήσει ποτέ τον σκύλο σας να τινάζεται ξαφνικά μετά από έναν δυνατό ήχο και να προσπαθεί να επιστρέψει στο σπίτι; Ένας κεραυνός, ένα πυροτέχνημα, μια εξάτμιση αυτοκινήτου ή ακόμη και μια πόρτα που χτυπά δυνατά μπορεί να πυροδοτήσουν μια έντονη αντίδραση φυγής.

Πολλοί κηδεμόνες βλέποντας τον σκύλο τους να προσπαθεί να βγει από το λουρί, εκνευρίζονται καθώς θεωρούν πως πρόκειται για μια κακή συμπεριφορά που εμφανίζει ο σκύλος τους επειδή είναι πεισματάρης. Στην πραγματικότητα όμως, αυτή η προσπάθεια φυγής είναι πολύ πιθανό να αποτελεί μια ενστικτώδη αντίδραση φόβου.

Ο φόβος ως μηχανισμός επιβίωσης

Ο φόβος είναι ένας φυσιολογικός μηχανισμός άμυνας. Στη φύση, η άμεση απομάκρυνση από έναν απειλητικό ή άγνωστο θόρυβο αυξάνει τις πιθανότητες επιβίωσης.

Όταν ο σκύλος ακούσει έναν ξαφνικό, δυνατό ήχο, ενεργοποιείται είτε το σύστημα μάχης είτε το σύστημα φυγής (fight or flight mode). Όταν χρησιμοποιεί το σύστημα φυγής, η καρδιά χτυπάει πιο γρήγορα, οι μύες συσπώνται και το σώμα προετοιμάζεται να απομακρυνθεί από τον κίνδυνο.

Για έναν σκύλο που βρίσκεται έξω από το σπίτι, το πιο ασφαλές μέρος είναι σχεδόν πάντα το οικείο του περιβάλλον. Έτσι η προσπάθεια επιστροφής στο σπίτι δεν είναι τυχαία, αλλά ένας τρόπος προστασίας.

Γιατί κάποιοι σκύλοι αντιδρούν πιο έντονα;

Κάθε σκύλος αντιδρά με διαφορετικό τρόπο. Μερικοί μπορεί απλώς να γυρίσουν το κεφάλι τους ξαφνιασμένοι, ενώ άλλοι πανικοβάλλονται. Οι διαφορές οφείλονται σε τρεις βασικούς παράγοντες:

Γενετική προδιάθεση: Υπάρχουν σκύλοι που γεννιούνται πιο ευαίσθητοι ή φοβικοί. Αυτές οι περιπτώσεις είναι συνήθως και οι πιο δύσκολες να αντιμετωπιστούν. Ένας σκύλος με φοβικό ταμπεραμέντο μπορεί να μην ξεπεράσει ποτέ πλήρως τον φόβο του. Μπορεί να μάθει να τον διαχειρίζεται, αλλά η ευαισθησία παραμένει.

Κακή κοινωνικοποίηση: Η περίοδος κοινωνικοποίησης τις πρώτες εβδομάδες ζωής του σκύλου είναι καθοριστικές. Αν ένα κουτάβι δεν εκτεθεί με θετικό τρόπο σε διάφορους ήχους, περιβάλλοντα και ερεθίσματα, είναι πιο πιθανό να αναπτύξει φοβίες. Ένας δυνατός ήχος που συνοδεύεται από αρνητική εμπειρία, μπορεί να χαραχτεί έντονα στη μνήμη.

Τραυματικά γεγονότα: Ένας σκύλος που έχει βιώσει κάτι τρομακτικό (για παράδειγμα δυνατά πυροτεχνήματα κοντά του) μπορεί να αναπτύξει φοβία στους ήχους. Μετά από αυτό, ακόμη και ήχοι μικρότερης έντασης μπορεί να πυροδοτούν αντίδραση πανικού.

Η φοβία στους σκύλους

Η φοβία διαφέρει από τον απλό φόβο. Είναι μια υπερβολική, επίμονη και συχνά παράλογη αντίδραση σε ένα ερέθισμα που δεν αποτελεί πραγματικό κίνδυνο. Στους σκύλους οι πιο συχνές φοβίες σχετίζονται με πυροτεχνήματα, καταιγίδες, ήχους αυτοκινήτων και ηλεκτρικές συσκευές όπως η σκούπα.

Σε έντονες περιπτώσεις, ο σκύλος μπορεί να τρέμει, να λαχανιάζει, να κρύβεται, να ουρεί από φόβο ή να προσπαθεί να δραπετεύσει. Δυστυχώς πολλά περιστατικά απώλειας σκύλων συμβαίνουν σε περιόδους εορτών με πυροτεχνήματα, ακριβώς επειδή ο πανικός τους οδηγεί προσπάθεια φυγής.

Η ξεχωριστή περίπτωση των σκύλων που γεννιούνται φοβικοί

Υπάρχουν σκύλοι που από κουτάβια δείχνουν μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα. Μπορεί να τρομάζουν εύκολα, να διστάζουν να εξερευνήσουν και να προσκολλώνται έντονα στους κηδεμόνες τους.

Σε αυτές τις περιπτώσεις η εκπαίδευση και η σωστή καθοδήγηση προσφέρουν μεγάλη βοήθεια, αλλά σχεδόν ποτέ δεν αλλάζουν πλήρως τον χαρακτήρα του ζώου. Όπως ένας άνθρωπος με αγοραφοβία μπορεί με θεραπεία να μάθει να βγαίνει έξω και να λειτουργεί, αλλά ίσως να αισθάνεται πάντα μια εσωτερική ένταση, έτσι και ένας φοβικός σκύλος μπορεί να μάθει να διαχειρίζεται τους ήχους, χωρίς όμως να τους αγνοεί εντελώς.

Καλό είναι λοιπόν να θυμόμαστε πώς ο στόχος δεν είναι να εξαφανίσουμε τελείως τον φόβο, αλλά να μειώσουμε την ένταση του και να αυξήσουμε την αίσθηση ασφάλειας.

Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε;

Πάντα πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας πώς ο φόβος δεν είναι ανυπακοή. Εκείνη τη στιγμή ό σκύλος μας βρίσκεται σε κατάσταση πανικού και περιμένει από εμάς να τον “σώσουμε”. Αν τον πιέσουμε ή τον τιμωρήσουμε, θα επιδεινώσουμε την κατάσταση.

Με τη βοήθεια ενός πιστοποιημένου εκπαιδευτή, προσπαθήστε να απευαισθητοποιήσετε σταδιακά τoν σκύλο σας στους ήχους που τον τρομάζουν. Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ηχογραφήσεις σε χαμηλή ένταση και να τις συνδυάσετε με θετικές εμπειρίες. Η διαδικασία πρέπει να είναι πολύ αργή και προσεκτική.

Όσο απαιτητική και αν είναι η εκπαίδευση, προσπαθήστε να διατηρείτε πάντα την ψυχραιμία σας. Οι σκύλοι “διαβάζουν” τη γλώσσα του σώματός μας και αν πανικοβληθείτε η εκνευριστείτε, θα ενισχύσετε τον φόβο τους.

Ρεαλιστικές προσδοκίες

Είναι σημαντικό να αποδεχθούμε τον χαρακτήρα του σκύλου μας. Αν έχει γενετική προδιάθεση για φοβίες, ίσως να μη γίνει ποτέ ένας ατρόμητος σκύλος που αδιαφορεί για τα πάντα γύρω του. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να ζήσει μια ισορροπημένη και ευτυχισμένη ζωή.

Με υπομονή και σωστή καθοδήγηση, ο σκύλος μπορεί να μάθει ότι οι δυνατοί ήχοι δεν ισοδυναμούν με κίνδυνο. Ίσως να τρομάζει λίγο, ίσως να προτιμά την ασφάλεια του σπιτιού δεν υπάρχει όμως λόγος να απογοητεύεστε.

Στο τέλος της ημέρας το πιο σημαντικό είναι να είμαστε για εκείνον ένα σταθερό, ήρεμο σημείο αναφοράς.