Σε μια εποχή που ο πνευματισμός συνυπήρχε με την ανάγκη για «θαύματα» και η Αμερική προσπαθούσε να επουλώσει τις πληγές από τη Μεγάλη Ύφεση και τον πόλεμο, μια φοράδα από τη Βιρτζίνια αναδείχθηκε σε εθνική διασημότητα.

Για αρκετές δεκαετίες στα μέσα του 20ού αιώνα, η Lady Wonder θεωρούνταν ένα από τα πιο γνωστά «μέντιουμ» της χώρας και χιλιάδες άνθρωποι από όλη τη χώρα διένυαν τεράστιες αποστάσεις για να δουν από κοντά και να συμβουλευτούν τον «Νοστράδαμο» των αλόγων.

Από τον στάβλο της Lady Wonder πέρασαν πολλοί: Δημοσιογράφοι, πολιτικοί, ακόμα και επιστήμονες που ήθελαν να ικανοποιήσουν την περιέργειά τους σχετικά με όσα ακούγονταν για το χαρισματικό ιπποειδές. Το τεράστιο ενδιαφέρον που είχε δημιουργηθεί ήταν εύλογο, ειδικά αν λάβει κανείς υπόψη τις φήμες που κυκλοφορούσαν γύρω από τις ικανότητές της.

Σύμφωνα με αυτές τις ιστορίες, η όμορφη καστανόχρωμη φοράδα δεν έδινε απλώς απαντήσεις σε πρακτικά ερωτήματα σχετικά με την καθημερινή ζωή: μπορούσε να προβλέπει με ακρίβεια τους νικητές μεγάλων αθλητικών διοργανώσεων, τα αποτελέσματα εκλογικών αναμετρήσεων και ακόμη και να βρίσκει αγνοούμενους που αναζητούσαν με αγωνία οι δικοί τους άνθρωποι.

Ακούγεται πολύ καλό για να είναι αληθινό; Μάλλον επειδή ήταν…

Όπως αποδείχθηκε, πίσω από την εικόνα του θαυματουργού αλόγου κρυβόταν μια πολύ πιο σύνθετη πραγματικότητα, η οποία δεν είχε να κάνει με υπερφυσικές δυνάμεις αλλά με την ανθρώπινη ανάγκη για πίστη, τη δύναμη της προσδοκίας και τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην αυθυποβολή και την απάτη.

Ένα άλογο με ασυνήθιστη εξυπνάδα

Η ιστορία της Lady Wonder ξεκινά το 1924, με τη γέννησή της στη Βιρτζίνια των ΗΠΑ. Σε μικρή ηλικία, το χαριτωμένο αλογάκι με τα λευκά πόδια περνάει στη φροντίδα της Κλόντια Φόντα, που εργαζόταν σε ένα σιδηροχυτήριο και ασχολούνταν ερασιτεχνικά με την εκπαίδευση αλόγων. Σύμφωνα με τη Φόντα, η ευφυία της «προστατευόμενής» της ήταν εμφανής από την αρχή: όχι μόνο έμαθε εκπληκτικά γρήγορα να υπακούει σε εντολές και να φέρνει εις πέρας περίπλοκα κόλπα, αλλά έδειχνε να έχει ικανότητες εξαιρετικά ασυνήθιστες για το είδος της.

Σιγά σιγά, η φοραδίτσα άρχισε να περνάει περισσότερο χρόνο με τη φροντίστρια-εκπαιδεύτριά της και λιγότερο με άλλα άλογα. Η Φόντα, πεπεισμένη ότι επρόκειτο για ένα ιδιαίτερα ευφυές πλάσμα, άρχισε να την εκπαιδεύει χρησιμοποιώντας 26 κύβους με γράμματα του αγγλικού αλφάβητου. Μέσα σε μερικούς μήνες, λέγεται ότι η Lady Wonder είχε μάθει να αναγνωρίζει κάθε γράμμα (και μερικούς αριθμούς) και να υποδεικνύει με τη μουσούδα της τους αντίστοιχους κύβους πάνω σε ένα τραπέζι.

Καθώς συνεχίστηκε η εκπαίδευση του αλόγου, η αρχική διάταξη με τους κύβους αντικαταστάθηκε από μια αυτοσχέδια «γραφομηχανή», με πλήκτρα αρκετά μεγάλα για να τα χτυπά με τη μουσούδα του. Κάποια στιγμή, η φήμη για το πανέξυπνο ιπποειδές άρχισε να εξαπλώνεται στις γύρω περιοχές και πολλοί άρχισαν να επισκέπτονται τη φάρμα της Φόντα για να δουν από κοντά τα μοναδικά του ταλέντα, έναντι ενός χαμηλού εισιτηρίου. Το πρόσθετο δέλεαρ; Ο ισχυρισμός της ιδιοκτήτριάς του ότι μπορούσε να απαντά στα ερωτήματα των επισκεπτών του συνθέτοντας λέξεις και ακόμη και να κάνει προβλέψεις για το μέλλον, με την «έκτη αίσθηση» που διέθετε.

Οι «επιτυχίες» που δημιούργησαν τον θρύλο

Πάνω από 150.000 άνθρωποι υπολογίζεται ότι επισκέφτηκαν τις δεκαετίες που ακολούθησαν τη Lady Wonder, είτε για να τη συμβουλευτούν για προβλήματα που τους απασχολούσαν, είτε απλώς από περιέργεια για τη φοράδα «Νοστράδαμο» για την οποία είχαν διαβάσει σε κάποια εφημερίδα της εποχής. Τα δημοσιεύματα για τις προβλέψεις της άρχισαν να πληθαίνουν, με πολλούς δημοσιογράφους να επιλέγουν να διατηρούν το μυστήριο – καθώς πουλούσε περισσότερα φύλλα – αντί να αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό τις ιστορίες για τις… μαντικές ικανότητες της φοράδας.

Η τεράστια φήμη της Lady Wonder δεν βασίστηκε απλώς στην ιδέα ότι ένα άλογο μπορούσε να «δακτυλογραφεί» λέξεις ή να κάνει μαθηματικές πράξεις, αλλά κυρίως στο εύρος των προβλέψεων που της αποδίδονταν. Σύμφωνα με ιστορίες που κυκλοφορούσαν από στόμα σε στόμα και αναμεταδίδονταν από τον Τύπο, είχε μαντέψει τα αποτελέσματα πολλών προεδρικών εκλογών αλλά και τους νικητές μεγάλων αθλητικών διοργανώσεων, όπως το World Series. Στα «greatest hits» της συγκαταλέγεται η υποτιθέμενη πρόβλεψη της νίκης του Τζιν Τούνεϊ επί του Τζακ Ντέμπσι στον ιστορικό αγώνα πυγμαχίας του 1927, καθώς και προειδοποιήσεις για σεισμούς και αναταράξεις στο Χρηματιστήριο.

Ιδιαίτερη ώθηση στη δημοτικότητά της έδωσαν και υποθέσεις εξαφανισμένων παιδιών, όπου η συμβολή της παρουσιάστηκε ως καθοριστική. Στην περίπτωση του 4χρονου Ντάνι Μέιτσον από τη Μασαχουσέτη, η Lady φέρεται να «έγραψε» τη φράση «Pittsfield Water Wheel». Παρότι οι αστυνομικοί δεν εντόπισαν κάποιο τέτοιο σημείο, ο αρχηγός της τοπικής Αστυνομίας επιχείρησε να ερμηνεύσει το μήνυμα συνδέοντάς το με ένα λατομείο κοντά στο σπίτι του παιδιού ονόματι «Field and Wilde Water Pit» – μια περιοχή που είχε ήδη ερευνηθεί. Εκεί βρέθηκε τελικά η σορός του, γεγονός που πολλοί εξέλαβαν ως επιβεβαίωση των ικανοτήτων της «μάντισσας φοράδας». Παρόμοια ήταν και η υπόθεση δύο παιδιών που εξαφανίστηκαν το 1952 στο Νέιπερβιλ του Ιλινόι. H Lady υπέδειξε έναν κοντινό ποταμό ως το σημείο που θα εντοπίζονταν. Μερικές εβδομάδες αργότερα, τα σώματα των παιδιών βρέθηκαν στα παγωμένα νερά του, μια εξέλιξη που ενίσχυσε ακόμα περισσότερο τη φήμη της.

Η αλήθεια πίσω από το «μαντικό χάρισμα»

Όσο εξαπλωνόταν η φήμη της Lady Wonder, τόσο εντεινόταν και το ενδιαφέρον επιστημόνων και επαγγελματιών πνευματιστών γύρω από το φαινόμενο. Οι παραλληλισμοί με τον «Έξυπνο Χανς» ήταν αναπόφευκτοι: το διάσημο άλογο από τη Γερμανία είχε γίνει διάσημο στις αρχές του 20ου αιώνα για την υποτιθέμενη ικανότητά του να λύνει μαθηματικά προβλήματα, μέχρι που αποδείχθηκε ότι «διάβαζε» ανεπαίσθητες κινήσεις των ανθρώπων που το παρακολουθούσαν. Τις ομοιότητες ανάμεσα στις δύο περιπτώσεις υπέδειξε ο συμπεριφοριστής ψυχολόγος Μπ.Φ. Σκίνερ, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η Αμερικανίδα φοράδα δεν αποκωδικοποιούσε το μέλλον, αλλά τα σώματα και τις προσδοκίες των ανθρώπων γύρω της.

Οι απαντήσεις της ακολουθούσαν με εντυπωσιακή συνέπεια τα σήματα της ιδιοκτήτριά της, της Φόντα, δηλ. τη στάση του σώματος, την αναπνοή, τον τόνο της φωνής. Το κρίσιμο στοιχείο ήταν πως αυτά τα σήματα δεν χρειαζόταν να δίνονται συνειδητά. Ακόμα κι αν η ίδια πίστευε ειλικρινά στις ικανότητες της φοράδας της, η πρόθεσή της μετατρεπόταν σε πληροφορία. Όταν, σε ελεγχόμενες συνθήκες, η Φόντα δεν μπορούσε να δει ή να ακούσει την ερώτηση (ή δεν γνώριζε την απάντηση) η εντυπωσιακή ακρίβεια του αλόγου κατέρρεε. Το «θαύμα» χρειαζόταν ανθρώπινη παρουσία για να λειτουργήσει!

Σε αυτό προστίθεται κι ένας βαθιά ανθρώπινος μηχανισμός: η τάση μας να προβάλλουμε νόημα εκεί που δεν υπάρχει. Όταν ένα ζώο φαίνεται να απαντά με τρόπο «έξυπνο», το μυαλό συμπληρώνει… δημιουργικά τα κενά. Οι εύστοχες απαντήσεις μένουν στη μνήμη, οι αποτυχίες ξεχνιούνται και οι αόριστες διατυπώσεις γίνονται – μέσα από επαναλαμβανόμενες ερωτήσεις και ερμηνείες – απρόσμενα συγκεκριμένες.

Επαγγελματίες «μάγοι» της εποχής, πιο εξοικειωμένοι με την τέχνη της χειραγώγησης της προσοχής, έφτασαν σε παρόμοια συμπεράσματα για τα χαρίσματα της φοράδας. Το 1956, ο Μίλμπορν Κρίστοφερ επισκέφτηκε το άλογο στη Βιρτζίνια μεταμφιεσμένος, χρησιμοποιώντας το όνομα «Τζον Μπανκς». Όταν η Lady Wonder «έγραψε» σωστά το ψευδώνυμο, προχώρησε σε ένα πιο λεπτό πείραμα: προσποιήθηκε ότι έγραφε τον αριθμό 9 κρυφά σε ένα σημειωματάριο, ενώ στην πραγματικότητα είχε σχηματίσει το 1 με τρόπο που θύμιζε την κίνηση του 9. Το άλογο απάντησε «9» στο ερώτημα τι είχε γράψει, επιβεβαιώνοντας την υποψία του ότι η Φόντα παρακολουθούσε – συνειδητά ή ασυνείδητα – τις κινήσεις του και καθοδηγούσε τη φοράδα με ανεπαίσθητα σήματα όταν το κεφάλι της βρισκόταν πάνω από το σωστό πλήκτρο. Στο ίδιο συμπέρασμα κατέληξε και ο ταχυδακτυλουργός Τζον Σκαρν, όταν υπέβαλε στα δικά του πειράματα το ιπποειδές.

H Lady Wonder πέθανε το 1957, μετά από μια μακρά ζωή γεμάτη με εντυπωσιακές (και όχι πάντα επιτυχείς) προβλέψεις. Ωστόσο η ιστορία της επιβιώνει μέχρι σήμερα, ως χαρακτηριστικό παράδειγμα της γοητείας που ασκεί το ανεξήγητο πάνω στον άνθρωπο και της ανάγκης μας να αναζητούμε σιγουριά, παρηγοριά και – γιατί όχι – ένα θαύμα σε δύσκολους καιρούς. Η Lady Wonder δεν διάβαζε το μυαλό των ανθρώπων, οι άνθρωποι διάβαζαν – χωρίς να το καταλαβαίνουν – τον εαυτό τους μέσα από εκείνη. Κι αυτό, ίσως, είναι πολύ πιο ενδιαφέρον από οποιαδήποτε… αλογίσια προφητεία.

Με πληροφορίες από a-z-animals.com, Huffington Post