Μέσα σε έναν θάλαμο νοσοκομείου, εκεί όπου η αγωνία και ο φόβος συχνά βαραίνουν την ατμόσφαιρα, ένα παιδί κοιτάζει διστακτικά προς την πόρτα. Οι ήχοι των μηχανημάτων, οι ψίθυροι, η αναμονή δημιουργούν ένα περιβάλλον δύσκολο, σχεδόν ασφυκτικό.

Και τότε, ξαφνικά, εμφανίζεται ένα γούνινο πλάσμα με μια κουνιστή ουρά και ένα βλέμμα γεμάτο καλοσύνη. Πλησιάζει ήρεμα, χωρίς βιασύνη, και ακουμπά απαλά το κεφάλι του στο χέρι του παιδιού.

Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, κάτι αλλάζει. Η ένταση υποχωρεί, το σώμα χαλαρώνει, και ένα χαμόγελο γεννιέται εκεί όπου πριν υπήρχε σιωπή. 

Σε αυτή τη μικρή αλλά βαθιά ουσιαστική στιγμή, αρχίζει να διαμορφώνεται ένα μεγάλο ερώτημα. Θα μπορούσαν οι σκύλοι να αποτελούν κάτι περισσότερο από μια ευχάριστη παρουσία; Θα μπορούσαν να αποτελέσουν σημαντικό κομμάτι στη μάχη κατά του καρκίνου;

Τα τελευταία χρόνια, ερευνητές από διαφορετικούς τομείς εξετάζουν πώς η παρουσία ενός ειδικά εκπαιδευμένου ζώου μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο την ψυχολογία, αλλά και τη συνολική πορεία ενός ανθρώπου που νοσεί.

Μελέτες δείχνουν ότι η επαφή με τους σκύλους αυτούς μπορεί να μειώσει το άγχος, να ενισχύσει το αίσθημα ασφάλειας και να βοηθήσει μεγάλους αλλά κυρίως παιδιά να συνεργάζονται πιο εύκολα με τους γιατρούς και τους θεραπευτές τους. Παράλληλα, διερευνάται και ο πιθανός ρόλος αυτής της αλληλεπίδρασης σε βιολογικό επίπεδο, καθώς φαίνεται να επηρεάζονται μηχανισμοί που σχετίζονται με το στρες και την ανθεκτικότητα του οργανισμού.

Από τη συγκριτική ογκολογία στις θεραπείες του αύριο

Τα σκυλιά αναπτύσσουν καρκίνους που μοιάζουν πολύ με αυτούς των ανθρώπων. Αυτό σημαίνει ότι οι επιστήμονες μπορούν να μελετούν την ασθένεια σε πραγματικές συνθήκες και όχι μόνο σε εργαστηριακά μοντέλα.

Η Nicola J. Mason από το University of Pennsylvania, κτηνίατρος, καθηγήτρια και ερευνήτρια εξηγεί ότι οι σκύλοι με καρκίνο λειτουργούν σαν μια «δεύτερη ομάδα ασθενών» που βοηθά τους επιστήμονες να κατανοούν καλύτερα νέες θεραπείες πριν αυτές εφαρμοστούν ευρύτερα στους ανθρώπους. Η έρευνά της στην ανοσοθεραπεία έχει ανοίξει πολλές νέες επιλογές για τη θεραπεία δύσκολων ασθενειών, όπως ο καρκίνος.

Σε γενετικό επίπεδο, άνθρωποι και σκύλοι εμφανίζουν πολλές ομοιότητες στον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσεται ο καρκίνος. Οι μεταλλάξεις, δηλαδή μικρές αλλαγές στο DNA των κυττάρων, μπορούν να συμβάλουν στην εμφάνιση της νόσου. Για παράδειγμα οι μεταλλάξεις BRAF και PIK3CA δείχνουν ότι ο καρκίνος εξελίσσεται με παρόμοιους βιολογικούς μηχανισμούς.

Έρευνες που μελετούν τη λειτουργία των γονιδίων έχουν επίσης δείξει ότι ορισμένοι τύποι καρκίνου, όπως το οστεοσάρκωμα, έχουν κοινά χαρακτηριστικά σε ανθρώπους και σκύλους, ακόμη και ως προς την επίδρασή τους στην επιβίωση των ασθενών.

Οι σκύλοι θεωρούνται πολύτιμο μοντέλο για τη μελέτη νέων θεραπειών, ιδιαίτερα της ανοσοθεραπείας, επειδή το ανοσοποιητικό τους σύστημα αντιδρά στον καρκίνο με τρόπο που μοιάζει αρκετά με του ανθρώπου. Αυτή η γνώση έχει ήδη βοηθήσει την έρευνα. Συγκεκριμένα, θεραπείες που δοκιμάστηκαν πρώτα σε σκύλους, όπως ανοσοθεραπείες, εμβόλια και συνδυασμοί φαρμάκων, προχώρησαν αργότερα και σε κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η λοσαρτάνη. Αν και είναι γνωστή κυρίως ως φάρμακο για την υπέρταση, έχει μελετηθεί και ως ουσία που μπορεί να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα ορισμένων αντικαρκινικών θεραπειών.

Η όσφρηση και η έγκαιρη ανίχνευση

Τα σκυλιά διαθέτουν εξαιρετικά ανεπτυγμένη όσφρηση και μπορούν να ανιχνεύουν πολύ μικρές χημικές αλλαγές στο σώμα. Έρευνες έχουν δείξει ότι ειδικά εκπαιδευμένα σκυλιά μπορούν να εντοπίσουν καρκίνο μέσα από δείγματα αναπνοής ή άλλων βιολογικών υλικών. Αυτή η ικανότητα δεν χρησιμοποιείται μόνο πρακτικά, αλλά βοηθά και στην ανάπτυξη νέων τεχνολογιών που στοχεύουν σε πιο έγκαιρη και λιγότερο επεμβατική διάγνωση.

Πώς βοηθούν οι σκύλοι θεραπείας

Η παρουσία σκύλων θεραπείας σε νοσοκομειακά περιβάλλοντα έχει συνδεθεί με μείωση του άγχους και βελτίωση της διάθεσης των ανθρώπων που νοσηλεύονται με καρκίνο.

Όσον αφορά στα παιδιά, αυτά ανοίγονται πιο εύκολα, επικοινωνούν περισσότερο και συμμετέχουν πιο ενεργά στη θεραπεία τους. Ταυτόχρονα μειώνεται και το άγχος των γονέων, κάτι που βοηθά συνολικά όλη την οικογένεια να νιώθει πιο ήρεμη.

Η θεραπεία με τη βοήθεια σκύλου χωρίζεται σε δύο βασικές μορφές, τη συναισθηματική υποστήριξη και τη θεραπευτική παρέμβαση.

Στη συναισθηματική υποστήριξη, ένας ειδικά εκπαιδευμένος σκύλος μαζί με τον χειριστή του επισκέπτονται χώρους όπως νοσοκομεία, σχολεία ή δομές φροντίδας. Εκεί οι άνθρωποι έχουν την ευκαιρία να έρθουν σε επαφή με τον σκύλο, να τον χαϊδέψουν, να παίξουν μαζί του και να περάσουν λίγες στιγμές ηρεμίας. 

Στη θεραπευτική παρέμβαση, η διαδικασία είναι πιο οργανωμένη και στοχευμένη. Υπάρχουν συγκεκριμένοι στόχοι και ο σκύλος συμμετέχει ενεργά σε δραστηριότητες που βοηθούν το άτομο να ξεπεράσει δυσκολίες και να εξελιχθεί. 

Μέσα από αυτή τη συνεργασία, ο σκύλος βοηθά στην ενίσχυση γνωστικών, κοινωνικών, συναισθηματικών και σωματικών δεξιοτήτων. Παράλληλα, η παρουσία του κάνει το περιβάλλον πιο ήρεμο και ασφαλές, βοηθώντας το άτομο να εκφραστεί πιο ελεύθερα και να συνδεθεί πιο εύκολα με τον ειδικό.

Η ελληνική πραγματικότητα και ο Βαγγέλης

Στην Ελλάδα, η θεραπεία με τη βοήθεια σκύλων αν και δεν είναι ακόμη ευρέως διαδεδομένη, όλο και περισσότεροι επαγγελματίες υγείας και φορείς αναγνωρίζουν τη σημασία της. Η πρωτοβουλία του Dog Therapy ιδρύθηκε από τον Κώστα Κοίλια και την Κωνσταντίνα Θανάσουλα. Μέσα από τη δουλειά τους, εκπαιδεύονται τόσο σκύλοι όσο και οι συνοδοί τους, ενώ υλοποιούνται θεραπευτικές παρεμβάσεις με τη συνεργασία επιστημονικής ομάδας.

Ένα ξεχωριστό παράδειγμα είναι ο σκύλος με το όνομα Βαγγέλης, ο οποίος αποτελεί σκύλο θεραπείας που δραστηριοποιείται- για πρώτη φορά επίσημα- στο Εθνικό Σύστημα Υγείας. Έχει βρεθεί δίπλα σε παιδιά με αυτισμό, σε παιδιά που αντιμετωπίζουν κατάθλιψη ή δυσκολίες ένταξης, ενώ έχει συμμετάσχει σε δράσεις σε σχολεία ειδικής αγωγής, κέντρα ημέρας και δομές ηλικιωμένων. Παράλληλα, έχει επισκεφθεί το Γενικό Νοσοκομείο Αεροπορίας, το Αιγινήτειο, το Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Νίκαιας και το Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Μεταξά.

Η επαφή με έναν σκύλο φαίνεται να ενεργοποιεί μηχανισμούς που βοηθούν το σώμα να χαλαρώσει. Έρευνες έχουν δείξει ότι η αλληλεπίδραση με ζώα μπορεί να μειώσει τα επίπεδα κορτιζόλης, της ορμόνης του στρες, και να ενισχύσει το αίσθημα ασφάλειας και ηρεμίας.

Ο Hal Herzog, καθηγητής Ψυχολογίας στο Western Carolina University, έχει επισημάνει ότι η σχέση ανθρώπου και ζώου μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά την ψυχολογία, ιδιαίτερα σε περιόδους έντονης πίεσης. Η Nadine Kaslow, παιδοψυχολόγος και καθηγήτρια στο Emory University, υπογραμμίζει ότι για τα παιδιά που αντιμετωπίζουν σοβαρές ασθένειες, η επαφή με ένα ζώο μπορεί να δημιουργήσει ένα ασφαλές πλαίσιο, μέσα στο οποίο νιώθουν αποδοχή και μπορούν να εκφραστούν πιο ελεύθερα.

Συστηματική εκπαίδευση και προσεκτική αξιολόγηση

Για να μπορέσει όμως ένας σκύλος να αναλάβει αυτόν τον ρόλο, απαιτείται συστηματική εκπαίδευση και προσεκτική αξιολόγηση. Οι σκύλοι θεραπείας εκπαιδεύονται για αρκετούς μήνες, ώστε να μάθουν να παραμένουν ήρεμοι, να ανταποκρίνονται σε εντολές και να διαχειρίζονται έντονα ερεθίσματα χωρίς άγχος. Παράλληλα, εξετάζεται ο χαρακτήρας τους, η κοινωνικότητά τους και η ικανότητά τους να συνεργάζονται με ανθρώπους. Σημαντικό μέρος της διαδικασίας είναι και η εκπαίδευση του συνοδού, καθώς η συνεργασία ανθρώπου και σκύλου είναι καθοριστική.

Είναι προφανές πως η παρουσία ενός σκύλου δεν αλλάζει την πορεία της ασθένειας και δεν αντικαθιστά κάποια θεραπεία. Μπορεί όμως να αλλάξει την ψυχολογία και αυτό είναι πολύ σημαντικό. Ίσως τελικά μια κουνιστή ουρά και λίγα χάδια να μην είναι απλώς μια όμορφη εικόνα αλλά ένα ουσιαστικό στήριγμα σε μια τόσο δύσκολη διαδρομή.

Με πληροφορίες από το National Cancer Institute, το Pediatric Cancer Research Foundation, το Cancer Therapy Advisor και το dogtherapy.gr