Κάποιοι μπορεί να έχουμε την τύχη να συναντήσουμε ένα στην εξοχή, άλλοι διαβάζουμε τα άρθρα για τη διάσωσή του. Ο λόγος για το ζαρκάδι που συγκεντρώνει συχνά τα βλέμματα πάνω του.

Η επιστημονική ονομασία του είναι Capreolus capreolus και είναι ένα μικρό είδος ελαφιού, που ανήκει στην οικογένεια των ελαφιδών (Cervidae).

Τα χαρακτηριστικά του

Είναι προσαρμοσμένο στις συνθήκες του πυκνού δάσους, με μακριά αυτιά και λεπτά πόδια. Τα πίσω άκρα του είναι μεγαλύτερα από τα μπροστινά, φέρνοντας έτσι τη λεκάνη του υψηλότερα από τους ώμους. Η ουρά είναι μικρή και δυσδιάκριτη. Τα κέρατα είναι σχετικά κοντά, με τρεις διακλαδώσεις και μεγαλώνουν μόνο στα αρσενικά κατά τη διάρκεια του χειμώνα (πέφτουν τον Νοέμβρη και μεγαλώνουν πάλι έως τον Φεβρουάριο). Το χειμερινό τρίχωμα είναι γκριζωπό με δύο λευκές κηλίδες στο λαιμό και στα οπίσθια. Τον Μάρτιο, αρχίζει να αντικαθίσταται από ένα κοντύτερο καλοκαιρινό τρίχωμα, κοκκινόφαιο στο σώμα και γκριζωπό στο κεφάλι (ειδικά στα αρσενικά). Τα νεογέννητα έχουν κοκκινωπό τρίχωμα με διάσπαρτα λευκά σημάδια, που εκατέρωθεν της ράχης σχηματίζουν δύο λευκές γραμμώσεις.

Το ζαρκάδι είναι λιγότερο αγελαίο και περισσότερο προσαρμοσμένο στην ανθρώπινη παρουσία συγκριτικά με το ελάφι. Προτιμά τις δασωμένες κοιλάδες και τις βουνοπλαγιές με πλατύφυλλα κυρίως και πυκνό υποόροφο ή τις καλλιεργήσιμες εκτάσεις με φυσική βλάστηση, όπου μπορεί να κρυφθεί εύκολα. Έχει εξαίρετη ακοή και ευλυγισία. Τα ζαρκάδια δημιουργούν μικρές οικογενειακές ομάδες που αποτελούνται από ένα ζευγάρι ενηλίκων και τα μικρά τους, ηλικίας κάτω του ενός έτους. Επικεφαλής της ομάδας είναι το ενήλικο αρσενικό.

Τον χειμώνα, μερικές φορές ενώνονται 2 – 3 οικογενειακές ομάδες για μικρό χρονικό διάστημα, προκειμένου να αντιμετωπίσουν το ψύχος, τους εχθρούς και την έλλειψη διαθέσιμης τροφής.

Με τι τρέφονται

Το διαιτολόγιό τους αποτελείται από χόρτα, φύλλα και βλαστούς διαφόρων πλατύφυλλων και σκληρόφυλλων δένδρων (φτελιές, ιτιές, βαλανιδιές, πουρνάρια κ.λπ.), ενώ την άνοιξη τρέφονται και με πευκοβελόνες.

Κατά την περίοδο της αναπαραγωγής, κάθε αρσενικό επιλέγει μια επικράτεια και την υπερασπίζεται με επιμονή από τα άλλα αρσενικά. Τον Μάιο, τα θηλυκά που άρχισαν να κυοφορούν από το προηγούμενο καλοκαίρι απομονώνονται σε γιατάκια με πυκνή βλάστηση, όπου και γεννούν 1 – 2 και σπάνια 3 μικρά. Τα θηλυκά παραμένουν μαζί με τα μικρά τους τον πρώτο μήνα και κατόπιν αρχίζουν να εγκαταλείπουν, κατά διαστήματα, το καταφύγιο.

Η εξάπλωση του ζαρκαδιού

Η εξάπλωση του είδους περιλαμβάνει μεγάλο τμήμα της Ευρώπης, με εξαίρεση την Ιρλανδία, τις αρκτικές περιοχές, την Πελοπόννησο και τα νησιά της Μεσογείου. Είναι πιθανό ότι η αποψίλωση των δασικών εκτάσεων και το υπερβολικό κυνήγι οδήγησαν σε σημαντική μείωση τους πληθυσμούς των ζαρκαδιών της Κεντρικής και Νότιας Ιβηρικής Χερσονήσου, των Δυτικών Ιταλικών Άλπεων και Απεννίνων, καθώς και της Ελλάδας.

Ιδιαίτερα μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ορισμένοι πληθυσμοί επεκτάθηκαν με φυσικό τρόπο, ακολουθώντας την αύξηση των ορεινών δασών ή εποικίζοντας αγροτικές εκτάσεις σε χαμηλότερα υψόμετρα.

Σε άλλες περιοχές η πληθυσμιακή μείωση αντιμετωπίσθηκε με επανεισαγωγές ατόμων που συχνά προέρχονταν από διαφορετικό γενετικό υλικό (π.χ. πληθυσμοί Δυτικών Άλπεων και Βόρειων Απεννίνων).

Στην Ελλάδα, η εξάπλωση του είδους εκτείνεται κατά μήκος των βορείων συνόρων της χώρας και της οροσειράς της Πίνδου προς νότο, με τρεις βασικούς κλάδους που εισχωρούν στη Χαλκιδική (Χολομώντας) έως τον Άθωνα (Άγιο Όρος), στην Όσσα και στο Πήλιο, στα Βαρδούσια και στη Γκιώνα προς νότο.

Aς δούμε μερικά quick facts, τα οποία θα μας βοηθήσουν να αποτυπώσουμε καλύτερα, όσα χρειάζεται να γνωρίζουμε για το ζαρκάδι:

– Είναι ημερόβιο και κινείται κυρίως τις πρωινές κι απογευματινές ώρες προς αναζήτηση τροφής.

– Σε περίπτωση άσχημων καιρικών συνθηκών, όπως δυνατή βροχή ή δυνατό άνεμο, προφυλάσσεται μέσα στην πυκνή βλάστηση και δεν βγαίνει για να τραφεί.

– Μπορεί να αναπτύξει μεγάλη ταχύτητα αλλά για μικρό χρονικό διάστημα, λόγω της μικρής χωρητικότητας των πνευμόνων του.

– Βλέπει, ακούει και κολυμπάει πολύ καλά.

– Τρώει τα φύλλα και τα κλαδιά των θάμνων βοηθώντας έτσι να συντηρούνται ανοίγματα στο δάσος για να αναπτύσσεται η χαμηλή βλάστηση.

– Τα αρσενικά έχουν περιοχές επικράτειας που τις υπερασπίζονται δίνοντας θεαματικές μάχες με τα κέρατά τους.

– Το αρσενικό ζαρκάδι έχει κέρατα που πέφτουν το φθινόπωρο και ξαναφυτρώνουν στα τέλη του χειμώνα.

Από τι απειλείται

Οι κύριες απειλές που αντιμετωπίζει το ζαρκάδι είναι το παράνομο κυνήγι και η καταστροφή των βιοτόπων του από ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως παράνομη υλοτόμηση.

Η καμπάνια της ΑΝΙΜΑ

Κάθε άνοιξη, η ΑΝΙΜΑ καλείται να αναλάβει δεκάδες περιστατικά με μωρά ζαρκάδια, που βρίσκονται τραυματισμένα σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας και χρειάζονται περίθαλψη. Πέρσι τα έξοδα ανήλθαν στα 6000€, με τα κόστη να περιλαμβάνουν την κτηνιατρική φροντίδα, τα μεταφορικά, οι τροφές και τα κατασκευαστικά. Εκτός από μωρά, περίθαλψη χρειάζονται και τα ενήλικα ζαρκάδια, κάτι που κάνει η ΑΝΙΜΑ σε συνεργασία με την Κτηνιατρική Σχολή του ΑΠΘ.

Τώρα, ο σύλλογος κάνει έκκληση σε όσους αγαπούν την άγρια ζωή, για να βοηθήσουν όσο μπορούν, κάνοντας μια δωρεά εδώ ή μέσω μιας αγοράς από το eshop της ANIMA.

Δείτε την ανάρτηση που έκανε ο Σύλλογος για την Προστασία της Άγριας Ζωής για την έναρξη της καμπάνιας:

Με πληροφορίες από τον Αρκτούρο, το biodiversity-info.gr και την ANIMA