Οι γάτες και το ίντερνετ έχουν μια σχέση που κρατάει χρόνια. Από τα πρώτα βήματα του World Wide Web, πολύ πριν εμφανιστούν τα social media και το ατέλειωτο scrolling, φωτογραφίες και αστείες εικόνες με χαριτωμένα αιλουροειδή κυκλοφορούσαν από email σε email χαρίζοντας χαμόγελα.

Σήμερα, φυσικά, το γατίσιο περιεχόμενο έχει περάσει σε άλλη διάσταση. Viral βίντεο πλημμυρίζουν το feed μας, χνουδωτές πρωταγωνίστριες μετατρέπονται σε influencers και η τεχνητή νοημοσύνη έχει μπει δυναμικά στο παιχνίδι με τις δικές… αμφιλεγόμενες δημιουργίες.

Παρά την ποικιλία που προσφέρουν πλέον τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα αστεία βίντεο με γάτες παραμένουν «κλασική αξία». Μια γάτα που κάνει κάτι απρόβλεπτο ή αντιδρά με τον δικό της μοναδικό τρόπο κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού είναι το μόνο συστατικό που χρειάζεται ένα βίντεο για να εξασφαλίσει χιλιάδες views.

Μόνο που αυτό που βλέπουμε στην οθόνη του κινητού μας συχνά δεν είναι παιχνίδι, αλλά μια μορφή μονόπλευρης διασκέδασης. Και το χειρότερο είναι ότι δεν είμαστε ιδιαίτερα καλοί στο να αντιλαμβανόμαστε τη διαφορά ανάμεσα στα δύο.

Τι αποκαλύπτουν τα σχόλια στα αστεία βίντεο παιχνιδιού

Το παιχνίδι είναι σημαντικό για τη σχέση ανθρώπου και γάτας και μπορεί να προσφέρει σε ένα κατοικίδιο άσκηση, ερεθίσματα και ευκαιρίες για bonding. Όταν όμως μια γάτα δείχνει ότι δεν απολαμβάνει τη διαδικασία και εμείς επιμένουμε, το παιχνίδι παύει να είναι διασκέδαση και μετατρέπεται σε πηγή στρες.

Αυτό ακριβώς αναδεικνύει μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Anthrozoös. Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Αδελαΐδας στην Αυστραλία εξέτασαν 11 βίντεο με αλληλεπιδράσεις ανθρώπων και γατών από το YouTube, το TikTok, το Instagram και το Facebook. Όλα είχαν παρουσιαστεί από τους δημιουργούς τους ως «παιχνίδι», ωστόσο σε κάθε ένα από αυτά οι γάτες έδειχναν εμφανή σημάδια δυσφορίας, όπως συριγμούς ή προσπάθεια να ξεφύγουν.

Στη συνέχεια οι ερευνητές εξέτασαν 1.100 σχόλια κάτω από τα συγκεκριμένα βίντεο. Παρά το γεγονός ότι η συμπεριφορά των γατών έδειχνε ότι κάτι δεν πήγαινε καλά, το 75% έως 93% των σχολίων σε κάθε βίντεο ήταν θετικά απέναντι στην αλληλεπίδραση. Οι σχολιαστές συχνά αντιμετώπιζαν τις αντιδράσεις των ζώων ως κάτι χαριτωμένο ή αστείο, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις θεωρούσαν ακόμη και ότι όσα συνέβαιναν ήταν ωφέλιμα για αυτά.

Τα 5 λάθος συμπεράσματα που βγάζουμε για τις γάτες

Το γεγονός ότι τόσο πολλοί σχολιαστές παρερμήνευσαν τις ενδείξεις δυσαρέσκειας των γατών δεν είναι τυχαίο. Ο τρόπος με τον οποίο διαβάζουμε τη συμπεριφορά των αγαπημένων μας αιλουροειδών επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από όσα πιστεύουμε ήδη για τις γάτες, αλλά και από το τι έχουμε μάθει να θεωρούμε παιχνίδι, διασκέδαση ή ακόμη και έκφραση αγάπης. Έτσι, ένα σημάδι που κανονικά θα έπρεπε να μας κάνει να σταματήσουμε μπορεί εύκολα να αγνοηθεί ή να εκληφθεί λανθασμένα ως κάτι θετικό.

Οι ερευνητές συνδέουν αυτήν την τάση με τη λεγόμενη γνωστική ασυμφωνία, δηλαδή την ψυχολογική δυσφορία που νιώθουμε όταν αυτό που βλέπουμε δεν ταιριάζει με αυτό που ήδη πιστεύουμε. Αν, για παράδειγμα, θεωρούμε ότι μια συγκεκριμένη αλληλεπίδραση είναι απλώς ένα παιχνίδι, είναι πιο εύκολο να πούμε «η γάτα περνάει καλά» παρά να αναγνωρίσουμε τα σημάδια και να αναθεωρήσουμε την αρχική μας πεποίθηση.

Κάπως έτσι, προκύπτουν οι εξής πέντε συνηθισμένες παρεξηγήσεις:

1. «Αν πραγματικά δεν ήθελε, θα έφευγε»

Η λογική μοιάζει απλή: αν μια γάτα ενοχλείται, φεύγει ή επιτίθεται. Αν παραμένει στη θέση της και δεν προκαλεί σοβαρό τραυματισμό, τότε μάλλον συμμετέχει στο παιχνίδι. Δεν αντιδρούν όμως όλες οι γάτες με φυγή ή επίθεση. Ένα αιλουροειδές μπορεί να «παγώσει» ή να περιορίσει την αντίδρασή του για να αποφύγει την κλιμάκωση. Το ότι μια γάτα δεν κάνει κάτι θεαματικό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αισθάνεται άνετα.

2. «Δεν αγχώνεται, απλώς ενθουσιάζεται»

Σημάδια όπως αφτιά τραβηγμένα προς τα πίσω, έντονο χτύπημα της ουράς ή και απότομα δαγκώματα μπορεί να εκληφθούν ως ενδείξεις ότι η γάτα συμμετέχει στο παιχνίδι. Ειδικά όταν πρόκειται για αυτό που αναφέρεται στη βιβλιογραφία ως rough play, δηλαδή πιο έντονο και σωματικό παιχνίδι, η διάκριση μπορεί να γίνει ακόμα πιο δύσκολη.

Μια γάτα μπορεί να κυνηγά, να δαγκώνει ή και να χρησιμοποιεί τα νύχια της, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι περνάει καλά. Όταν η ένταση της αλληλεπίδρασης αυξάνεται, προκαλείται υπερδιέγερση και οι κινήσεις που μοιάζουν με συμμετοχή είναι στην πραγματικότητα άμυνα.

3. «Ξέρει ότι απλώς παίζουμε»

Υπάρχει επίσης η ιδέα ότι μια γάτα που είναι δεμένη με τον άνθρωπό της καταλαβαίνει τις προθέσεις του και ξέρει πότε κάτι είναι απλώς παιχνίδι. Η εμπιστοσύνη, όμως, δεν ισοδυναμεί με άδεια για κάθε είδους αλληλεπίδραση.

Μια γάτα μπορεί να ανέχεται περισσότερα από έναν άνθρωπο που γνωρίζει και εμπιστεύεται, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι απολαμβάνει όσα συμβαίνουν. Αν εκτεθεί σε μια ανεπιθύμητη κατάσταση, μπορεί να στρεσαριστεί ακόμα κι αν γνωρίζει καλά ποιον έχει απέναντί της. Κι όταν αυτό επαναλαμβάνεται, η εμπιστοσύνη μπορεί τελικά να κλονιστεί.

4. «Έτσι θα χτίσουμε εμπιστοσύνη»

Ίσως η πιο παράξενη από τις αντιλήψεις που εντόπισαν οι ερευνητές είναι ότι η επιμονή μπορεί να φέρει μια γάτα πιο κοντά στον άνθρωπό της. Σε ορισμένα σχόλια, μάλιστα, οι συντάκτες ενθάρρυναν τη συνέχιση μιας αλληλεπίδρασης, ακόμα κι όταν η γάτα είχε γίνει εμφανώς επιθετική.

Η αλήθεια είναι πως, όταν μια γάτα δείχνει δυσφορία για μια ενέργεια, δεν χρειάζεται να «ξεπεράσει» κάτι. Προσπαθεί να επικοινωνήσει ένα όριο. Το να το σεβαστούμε είναι πολύ πιθανότερο να βοηθήσει τη σχέση μας από το να συνεχίσουμε μέχρι να υποχωρήσει.

5. «Είναι απλώς ένα δάγκωμα αγάπης»

Και κάπως έτσι φτάνουμε στα περίφημα «love bites». Ένα δάγκωμα μπορεί να παρουσιάζεται ως χαριτωμένη έκφραση αγάπης, ενώ οι γρατζουνιές αντιμετωπίζονται σχεδόν σαν παράσημο για όποιον ζει με γάτα.

Κάθε δάγκωμα δεν είναι απαραίτητα σημάδι δυσφορίας, αυτό είναι αλήθεια. Όταν όμως συνοδεύεται από άλλες ενδείξεις ότι η γάτα έχει φτάσει στα όριά της, ίσως πρέπει να αναγνωρίσουμε και να σεβαστούμε το μήνυμα που μας στέλνει το κατοικίδιό μας: «ως εδώ».

Το περιεχόμενο που καταναλώνουμε καθημερινά στο διαδίκτυο δεν καταγράφει απλώς την πραγματικότητα, αλλά μπορεί να επηρεάσει και όσα θεωρούμε αποδεκτά στη σχέση μας με τα ζώα. Το ζητούμενο δεν είναι να σταματήσουμε να παίζουμε ή να διασκεδάζουμε με τις γάτες μας, αλλά να μάθουμε να αναγνωρίζουμε τα όριά τους και να τους αφήνουμε χώρο να πουν «όχι», ακόμη κι όταν αυτό το «όχι» δεν είναι τόσο θεαματικό ή αστείο όσο ένα viral βίντεο.

Με πληροφορίες από The Conversation, Science Alert