Οι σκύλοι είναι ζώα με έντονα συναισθήματα και ανεπτυγμένη ικανότητα να αντιλαμβάνονται το περιβάλλον και τους ανθρώπους γύρω τους.

Χαρά, ενθουσιασμός, άγχος και ανασφάλεια είναι συναισθήματα που συχνά μπορούμε να αναγνωρίσουμε στη συμπεριφορά τους.
Τι συμβαίνει όμως όταν ένας σκύλος φαίνεται να θυμάται κάτι δυσάρεστο και να αντιδρά αρνητικά απέναντι σε έναν άνθρωπο, ένα άλλο ζώο ή ακόμη και σε μια συγκεκριμένη κατάσταση; Μπορεί πράγματι να κρατάει κακία;

Τι σημαίνει “κρατάω κακία” στον κόσμο των σκύλων;

Στους ανθρώπους, η κακία συνδέεται με την ανάμνηση ενός συγκεκριμένου περιστατικού και με τη διατήρηση αρνητικών συναισθημάτων απέναντι σε εκείνον που θεωρούμε υπεύθυνο.

Οι σκύλοι, ωστόσο, δεν φαίνεται να επεξεργάζονται τις αναμνήσεις με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Δεν γνωρίζουμε αν μπορούν να θυμούνται ένα γεγονός με τις ίδιες λεπτομέρειες που μπορεί ένας άνθρωπος.

Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι έχουν εξαιρετική ικανότητα να δημιουργούν συνδέσεις ανάμεσα σε εμπειρίες και ερεθίσματα. Έτσι, ένας σκύλος μπορεί να συνδέσει έναν άνθρωπο, έναν χώρο, έναν ήχο ή μια συγκεκριμένη κατάσταση με κάτι ευχάριστο ή δυσάρεστο.

Ο σκύλος θυμάται το περιστατικό ή το συναίσθημα;

Η διάκριση αυτή είναι σημαντική. Αν, για παράδειγμα, ένας σκύλος έχει τρομάξει έντονα κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης στον κτηνίατρο, είναι πιθανό αργότερα να δείχνει φόβο μόλις βρεθεί στον ίδιο χώρο ή ακούσει συγκεκριμένους ήχους που συνδέει με εκείνη την εμπειρία.

Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι σκέφτεται το προηγούμενο περιστατικό. Πρόκειται περισσότερο για μια συναισθηματική αντίδραση που έχει μάθει. Ο εγκέφαλος του ζώου έχει συνδέσει ένα συγκεκριμένο ερέθισμα με μια προηγούμενη εμπειρία και προετοιμάζεται ανάλογα.

Η ίδια διαδικασία λειτουργεί και θετικά. Για παράδειγμα, ένας σκύλος ενθουσιάζεται όταν βλέπει το λουρί του, επειδή το έχει συνδέσει με τη βόλτα, ή χαίρεται όταν ακούει ένα συγκεκριμένο σακουλάκι επειδή γνωρίζει ότι μέσα υπάρχουν λιχουδιές.

Μπορεί ένας σκύλος να κρατήσει κακία σε έναν άνθρωπο;

Αν και αυτός ο όρος είναι δημιούργημα των ανθρώπων, ένας σκύλος μπορεί σίγουρα να αναπτύξει μια σταθερά αρνητική αντίδραση απέναντι σε ένα συγκεκριμένο άτομο. Αυτό μπορεί να συμβεί όταν έχει βιώσει φόβο, πόνο ή στρες παρουσία του συγκεκριμένου ανθρώπου.

Μερικές φορές μάλιστα, ένας άνθρωπος μπορεί να έχει προκαλέσει άγχος σε κάποιο σκύλο, χωρίς καν να το έχει καταλάβει. Ένας δυνατός τόνος φωνής, απότομες κινήσεις, ακόμα και μια συγκεκριμένη μυρωδιά μπορεί να κάνουν έναν ευαίσθητο σκύλο να νιώσει άβολα.

Επίσης μια σημαντική αλλαγή στο σπίτι, όπως η άφιξη ενός νέου συντρόφου ή ενός μωρού, μπορεί να δημιουργήσει ανασφάλεια, ιδιαίτερα αν αλλάξει ξαφνικά η καθημερινή ρουτίνα του ζώου.

Τι γίνεται με τις σχέσεις μεταξύ σκύλων;

Το ίδιο ισχύει και στις σχέσεις μεταξύ σκύλων. Μια προηγούμενη δυσάρεστη εμπειρία, όπως μια επίθεση ή έντονο γάβγισμα, μπορεί να οδηγήσει σε αρνητική συσχέτιση.

Έτσι εξηγείται γιατί ένας σκύλος μπορεί να είναι κοινωνικός και φιλικός με τα περισσότερα ζώα, αλλά να αντιδρά έντονα μόλις συναντήσει έναν συγκεκριμένο σκύλο. Το ζώο αυτό έχει πιθανότατα συνδεθεί στο μυαλό του με μια κατάσταση απειλής και ο σκύλος μας προσπαθεί να προστατεύσει τον εαυτό του.

Πώς θα καταλάβουμε ότι κάτι τον ενοχλεί;

Οι αντιδράσεις διαφέρουν σημαντικά από σκύλο σε σκύλο. Ένας φοβισμένος σκύλος μπορεί να κρυφτεί, να χαμηλώσει το σώμα του, να βάλει την ουρά ανάμεσα στα πόδια ή να τραβήξει τα αυτιά του προς τα πίσω. Ένας άλλος μπορεί να γαβγίσει, να γρυλίσει, να λαχανιάσει, να προσπαθήσει να απομακρυνθεί ή και να κινηθεί επιθετικά προς αυτό που τον ενοχλεί.

Είναι σημαντικό, όμως, να μην ερμηνεύουμε πάντα αυτές τις συμπεριφορές ως “κακία”. Το γάβγισμα, το γρύλισμα, το λαχάνιασμα ή η αποφυγή μπορεί να αποτελούν σημάδια φόβου, άγχους, υπερδιέγερσης ή ακόμη και πόνου.

Αν μια συμπεριφορά εμφανιστεί ξαφνικά ή αλλάξει σημαντικά, καλό είναι πρώτα να αποκλειστεί κάποιο πρόβλημα υγείας με τη βοήθεια κτηνιάτρου.

Μπορούμε να αλλάξουμε μια αρνητική συσχέτιση;

Στις περισσότερες περιπτώσεις, ναι. Το πρώτο βήμα είναι να εντοπίσουμε τι ακριβώς προκαλεί την αντίδραση του σκύλου και να αποφεύγουμε, όσο είναι δυνατόν, την έκθεσή του σε αυτό, ειδικά σε συνθήκες πίεσης.

Στη συνέχεια μπορούμε να δημιουργήσουμε νέες, θετικές συσχετίσεις. Για παράδειγμα, αν ένας σκύλος φοβάται ένα συγκεκριμένο άτομο, το άτομο αυτό μπορεί αρχικά να παραμένει σε απόσταση, χωρίς να τον πιέζει να πλησιάσει, ενώ παράλληλα εμφανίζονται ευχάριστα ερεθίσματα, όπως λιχουδιές ή ένα απλό χάδι. Με τον χρόνο, ο σκύλος μπορεί να αρχίσει να συνδέει την παρουσία του ανθρώπου με κάτι θετικό.

Η συνέπεια παίζει επίσης καθοριστικό ρόλο. Μια σταθερή καθημερινή ρουτίνα, ήρεμες αντιδράσεις και επιβράβευση των επιθυμητών συμπεριφορών μπορούν να κάνουν τον σκύλο να νιώσει πολύ πιο ασφαλής. Αντίθετα, οι τιμωρίες και η έντονη πίεση συνήθως δεν λύνουν το πρόβλημα και μπορεί να αυξήσουν τον φόβο και το στρες.

Τελικά, ίσως είναι πιο σωστό να μην αναρωτιόμαστε αν ο σκύλος μας “κρατάει κακία”, αλλά τι ακριβώς προσπαθεί να μας πει μέσα από τη συμπεριφορά του. Ένας σκύλος που αποφεύγει έναν άνθρωπο ή αντιδρά έντονα σε έναν άλλο σκύλο πιθανότατα δεν προσπαθεί να εκδικηθεί. Αντιδρά με βάση όσα έχει μάθει από τις προηγούμενες εμπειρίες του.

Η κατανόηση αυτής της διαφοράς μπορεί να αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τη συμπεριφορά του. Αντί να θεωρήσουμε ότι ο σκύλος είναι κακός και πεισματάρης, μπορούμε να αναζητήσουμε την αιτία, να σεβαστούμε τα όριά του και να τον βοηθήσουμε σταδιακά να αισθανθεί ξανά ασφαλής.