Όταν ακούμε για Μεσογειακή φώκια στην Ελλάδα, ο νους μας πάει στις ακτές του Ιονίου, της Πελοποννήσου, των Σποράδων και της Κρήτης.

Δεν μπορούμε όμως να φανταστούμε ότι το συγκεκριμένο είδος έχει βρει την ησυχία του, σε ένα μέρος όπου δεν υπάρχουν άνθρωποι. Πού είναι αυτό; Στη Γυάρο, το ακατοίκητο νησί ανάμεσα στην Σύρο, την Άνδρο και την Κέα. Από έναν χώρο με μεγάλη ιστορική σημασία, εξελίχθηκε σε έναν παράδεισο για την χλωρίδα και την πανίδα της Ελλάδας, αλλά και της Μεσογείου γενικότερα. Από το 2011 εντάχθηκε στο ευρωπαϊκό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000 και το 2019 έγινε η πρώτη Θαλάσσια Προστατευόμενη Περιοχή στις Κυκλάδες.

Ο πλούτος της Γυάρου

Η Γυάρος και η θαλάσσια περιοχή της παρουσιάζουν ιδιαίτερο επιστημονικό και ιστορικό ενδιαφέρον. Η γεωγραφική θέση της, η μορφολογία και η απομόνωση της περιοχής την καθιστούν ιδανικό καταφύγιο για πολλά απειλούμενα είδη της χερσαίας και θαλάσσιας χλωρίδας και πανίδας. Μεταξύ άλλων, πρόκειται για έναν από τους πιο σημαντικούς βιότοπους για τη μεσογειακή φώκια, αφού εδώ ζει και αναπαράγεται ο μεγαλύτερος πληθυσμός του απειλούμενου αυτού είδους στη Μεσόγειο. Στη Γυάρο εντοπίζονται σημαντικοί θαλάσσιοι οικότοποι, όπως τα υποθαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας και κοραλλιογενείς σχηματισμοί, ενώ στις παραλίες και τις σπηλιές του νησιού ζει και αναπαράγεται περίπου το 12% του παγκόσμιου πληθυσμού της μεσογειακής φώκιας Monachus monachus, του πιο απειλούμενου με εξαφάνιση θαλάσσιου θηλαστικού της Ευρώπης. Επίσης, το νησί φιλοξενία μία σημαντική αποικία περίπου 2.000 ζευγαριών του σπάνιου θαλασσοπουλιού Μύχος.

H WWF Greece παρουσίασε πρόσφατα το ντοκιμαντέρ «Γυάρος: Η ιστορία της θάλασσας». Δείτε το τρέιλερ:

Όπως μας ενημερώνει η MoM, Εταιρεία για τη μελέτη και προστασία της Μεσογειακής Φώκιας, πάνω από 60 άτομα του είδους ζουν στη Γυάρο. Από το Cyclades Life μαθαίνουμε ότι η βλάστηση στο νησί αποτελείται από φρύγανα και χαμηλή ή ψηλή βλάστηση του είδους Juniperus spp, ενώ είναι σημαντικό ενδιαίτημα για μεταναστευτικά πουλιά, φιλοξενώντας 170 ζευγάρια γερακιού Ελεονώρας (Falco eleonorae) και αετούς Hierraetus fasciatos.

Μαζί με τη μια πηγή γλυκού νερού που υπάρχει στο νησί θα βρει κανείς και το είδος φιδιού Hierophis viridiflavus, γνωστό και ως Μαύρο Φίδι της Γυάρου. Η περιοχή είναι γεμάτη με απόκρηµνες βραχώδεις ακτές και αμμώδεις παραλίες που φιλοξενούν αμμοφυλικές κοινότητες και οι δεκάδες θαλάσσιες σπηλιές της χρησιμοποιούνται από τη Μεσογειακή φώκια για αναπαραγωγή.

Το timeline των δράσεων για τη Γυάρο

Η προστασία της περιοχής πρέπει να θωρακιστεί με επίσημο τρόπο και κάτι τέτοιο έγινε μόλις πριν λίγους μήνες. Σε αυτό συνέβαλαν φορείς και οργανώσεις όπως η WWF Hellas και ο ΟΦΥΠΕΚΑ. Ας δούμε ένα σύντομο ιστορικό:

2011 Ένταξη της περιοχής της Γυάρου και της θαλάσσιας ζώνης σε ακτίνα 3 ναυτικών μιλίων από τις ακτές της Γυάρου στο Δίκτυο NATURA 2000.

2013 Έναρξη 4ετούς προγράμματος CYCLADES LIFE με εταίρους το Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου, η Αναπτυξιακή Εταιρία Κυκλάδων, το Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, το ιταλικό ερευνητικό ινστιτούτο Tethys, η ΜΟm/Εταιρία για τη Μελέτη και Προστασία της Μεσογειακής Φώκιας και συντονιστή το WWF Ελλάς.

2015 Εγκατάσταση συστήματος απομακρυσμένης επιτήρησης Γυάρου στη Σύρο και τη Γυάρο και έναρξη απομακρυσμένης επιτήρησης και διενέργειας περιπολιών στη θαλάσσια περιοχή της Γυάρου από ομάδα πεδίου WWF Ελλάς.

Ίδρυση με απόφαση του Γενικού Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αιγαίου μόνιμου Θαλάσσιου ​Καταφυγίου ​Άγριας Ζωής (ΚΑΖ) στη θαλάσσια ζώνη γύρω από το νησί, συμπεριλαμβανομένης και της χερσαίας ζώνης 50 μέτρων από την ακτογραμμή και σε απόσταση 3 ναυτικών μιλίων από τις ακτές για τη διατήρηση της μεσογειακής φώκιας, του μύχου, των λειμώνων Ποσειδωνίας, των υφάλων και των ιχθυοαποθεμάτων της περιοχής.

Ίδρυση της Επιτροπής Συνδιαχείρισης Γυάρου με σκοπό να συνδιαμορφωθούν και να συναποφασιστούν τα μέτρα προστασίας και διαχείρισης του οικοσυστήματος της Γυάρου.

2018 Έναρξη παρακολούθησης ιχθυοπληθυσμών στη ΘΠΠ Γυάρου (ΕΛΚΕΘΕ & WWF Ελλάς), κατάθεση Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης στο ΥΠΕΝ και υπογραφή Μνημονίου Συνεργασίας ΥΠΕΝ – Υπ. Ναυτιλίας – WWF Ελλάς για σύστημα επιτήρησης της περιοχής. 

2019 Η Γυάρος και η θαλάσσια περιοχή ανακηρύσσονται με απόφαση του Υπουργείου Περιβάλλοντος Θαλάσσια Προστατευόμενη Περιοχή και καθορίζονται ζώνες προστασίας και μέτρα διαχείρισης. 

2024 Μετεγκατάσταση εξοπλισμού και παράδοση του συστήματος απομακρυσμένης επιτήρησης ΘΠΠ Γυάρου από το WWF Ελλάς στη Μ.Δ.Π.Π. Κεντρικού Αιγαίου του Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α. 

2025 Παραγωγή οδηγών καλών πρακτικών από την εμπειρία διαχείρισης της ΘΠΠ Γυάρου με αντικείμενα την επιτήρηση των ΘΠΠ και τις συμμετοχικές διαδικασίες. 

2026 Υπεγράφη το Προεδρικό Διάταγμα για την περιβαλλοντική προστασία της Γυάρου.

Με πληροφορίες από τον ΟΦΥΠΕΚΑ και τη WWF