Ανοίγουμε την πόρτα του σπιτιού και μας υποδέχεται σαν να λείπαμε μέρες, ακόμη κι αν έχουν περάσει μόνο λίγες ώρες. Μας ακολουθεί από δωμάτιο σε δωμάτιο, επιλέγει να ξαπλώσει δίπλα μας ενώ θα μπορούσε να βρίσκεται οπουδήποτε αλλού και, όταν κάτι τον τρομάξει, σχεδόν πάντα έρχεται κοντά μας. Για όποιον ζει με έναν σκύλο, η εξήγηση μοιάζει αυτονόητη: μας αγαπάει.

Είναι όμως «αγάπη» αυτό που αισθάνεται ένας σκύλος; Ή μήπως πρόκειται κυρίως για εξάρτηση από τον άνθρωπο που του προσφέρει τροφή, προστασία και ασφάλεια; Η επιστήμη είναι εκ των πραγμάτων πιο προσεκτική με τη λέξη «αγάπη», επειδή δεν μπορεί να ρωτήσει έναν σκύλο τι αισθάνεται. Μπορεί όμως να παρατηρήσει τη συμπεριφορά του, να μελετήσει τι συμβαίνει όταν βρίσκεται κοντά ή μακριά από τον άνθρωπό του και ακόμη να καταγράψει ορισμένες βιολογικές μεταβολές που συνοδεύουν αυτή τη σχέση. Και όσα γνωρίζουμε σήμερα δείχνουν ότι ο δεσμός ανάμεσα στον σκύλο και τον άνθρωπο είναι πολύ πιο σύνθετος από μια απλή σχέση εξάρτησης για τροφή και φροντίδα.

Περισσότερο από αυτόν που γεμίζει το μπολ

Για πολλά χρόνια ήταν εύκολο να ερμηνεύσουμε τη σχέση με έναν σκύλο με έναν σχετικά απλό τρόπο: ο άνθρωπος προσφέρει φαγητό, καταφύγιο και προστασία και το ζώο μαθαίνει να μένει κοντά του. Αν όμως η σχέση βασιζόταν μόνο σε αυτό, θα περιμέναμε ο σκύλος να ενδιαφέρεται κυρίως για όποιον ικανοποιεί τις ανάγκες του. Στην πραγματικότητα, πολλοί σκύλοι αναπτύσσουν ιδιαίτερα ισχυρό δεσμό με συγκεκριμένους ανθρώπους και αναζητούν την παρουσία τους ακόμη και όταν δεν υπάρχει καμία άμεση ανταμοιβή.

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία προέρχεται από μελέτες πάνω στον δεσμό προσκόλλησης, ή αλλιώς attachment. Η έννοια είναι γνωστή από την αναπτυξιακή ψυχολογία και περιγράφει τον ιδιαίτερο συναισθηματικό δεσμό που δημιουργείται ανάμεσα σε ένα παιδί και στο πρόσωπο που το φροντίζει. Οι επιστήμονες ανακάλυψαν ότι, με τις απαραίτητες φυσικά διαφορές, ορισμένα χαρακτηριστικά αυτού του δεσμού εμφανίζονται και στη σχέση σκύλου–ανθρώπου. Ο σκύλος, για παράδειγμα, μπορεί να χρησιμοποιεί τον άνθρωπό του ως μια «ασφαλή βάση»: αισθάνεται μεγαλύτερη σιγουριά να εξερευνήσει ένα άγνωστο περιβάλλον όταν εκείνος βρίσκεται κοντά και μπορεί να αναζητήσει την παρουσία του όταν αισθανθεί φόβο ή ανασφάλεια. Αυτό μας λέει κάτι περισσότερο από το «μένω κοντά σε αυτόν που με ταΐζει».

Όταν ο σκύλος μάς κοιτάζει στα μάτια

Υπάρχει όμως και μια ακόμη πιο ενδιαφέρουσα πλευρά αυτής της σχέσης. Σε μια γνωστή μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Science, ερευνητές στην Ιαπωνία παρατήρησαν την αλληλεπίδραση σκύλων και κηδεμόνων και μέτρησαν τα επίπεδα της οξυτοκίνης. Η οξυτοκίνη είναι μια ορμόνη που συμμετέχει, μεταξύ άλλων, στη δημιουργία και ενίσχυση κοινωνικών δεσμών και έχει μελετηθεί ιδιαίτερα στη σχέση γονέα και παιδιού. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η παρατεταμένη αμοιβαία οπτική επαφή μεταξύ σκύλου και ανθρώπου συνδεόταν με αύξηση της οξυτοκίνης και στους δύο. Μάλιστα, τα αποτελέσματα υποστήριξαν την ύπαρξη ενός είδους θετικού βιολογικού «κύκλου»: το βλέμμα του σκύλου επηρεάζει τον άνθρωπο και η αντίδραση του ανθρώπου ενισχύει με τη σειρά της την αλληλεπίδραση με τον σκύλο. Δεν σημαίνει ότι η οξυτοκίνη είναι η «ορμόνη της αγάπης» και ότι μια μέτρησή της μπορεί να αποδείξει πως ένας σκύλος μας αγαπά. Η λειτουργία της είναι πολύ πιο σύνθετη. Το εύρημα όμως δείχνει ότι η σχέση μας δεν είναι μόνο κάτι που εμείς βιώνουμε συναισθηματικά. Η κοινωνική επαφή ανθρώπου και σκύλου συνδέεται και με πραγματικές βιολογικές διεργασίες.

Μας προτιμά ή απλώς μας χρειάζεται;

Ίσως εδώ βρίσκεται η πιο ενδιαφέρουσα διάκριση. Ένας σκύλος προφανώς εξαρτάται από εμάς. Εμείς αποφασίζουμε πότε θα φάει, πότε θα βγει έξω, πού θα ζήσει και αν θα έχει πρόσβαση σε όσα χρειάζεται. Η εξάρτηση είναι αναπόφευκτο κομμάτι της ζωής ενός κατοικίδιου. Όμως εξάρτηση και συναισθηματικός δεσμός δεν είναι το ίδιο πράγμα.

Ο σκύλος αναζητά κοινωνική επαφή, παιχνίδι, χάδι, επικοινωνία και αίσθημα ασφάλειας. Μπορεί να επιλέξει να βρίσκεται δίπλα στον άνθρωπό του χωρίς να περιμένει φαγητό ή βόλτα. Και όταν φοβάται, η παρουσία του ανθρώπου του μπορεί να λειτουργήσει διαφορετικά από την παρουσία ενός αγνώστου. Αυτό εξηγεί και γιατί η σχέση δεν είναι ίδια με κάθε άνθρωπο που συναντά. Ένας κοινωνικός σκύλος μπορεί να χαίρεται όταν βλέπει άγνωστους και να απολαμβάνει τα χάδια τους, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ο δεσμός είναι ίδιος με εκείνον που έχει δημιουργήσει με τους ανθρώπους με τους οποίους ζει.

Όταν ο δεσμός γίνεται υπερβολική εξάρτηση

Υπάρχει, ωστόσο, μια σημαντική λεπτομέρεια. Το γεγονός ότι ένας σκύλος θέλει να βρίσκεται κοντά μας δεν σημαίνει ότι όσο περισσότερο εξαρτάται από εμάς τόσο περισσότερο μας αγαπά. Ένας υγιής δεσμός επιτρέπει και την ανεξαρτησία. Ένας σκύλος μπορεί να χαίρεται πολύ όταν επιστρέφουμε σπίτι και παράλληλα να μπορεί να ξεκουραστεί όταν λείπουμε. Να αναζητά την επαφή μας, αλλά να μπορεί και να απομακρυνθεί. Να αισθάνεται ασφάλεια μαζί μας χωρίς η απουσία μας να μετατρέπεται κάθε φορά σε πηγή άγχους. Αντίθετα, ένας σκύλος που δεν μπορεί να μείνει ούτε για λίγο μόνος, μας ακολουθεί πανικόβλητος σε κάθε δωμάτιο, κλαίει, γαβγίζει, καταστρέφει πράγματα ή εμφανίζει άλλα σημάδια έντονου στρες όταν φεύγουμε, δεν μας δείχνει απαραίτητα «πόσο πολύ μας αγαπά». Μπορεί να αντιμετωπίζει πρόβλημα σχετιζόμενο με τον αποχωρισμό, το οποίο χρειάζεται σωστή αξιολόγηση και αντιμετώπιση.

Είναι μια σημαντική διαφορά, γιατί πολλές φορές ερμηνεύουμε συμπεριφορές άγχους με ανθρώπινους και ιδιαίτερα κολακευτικούς όρους, ενώ δεν θα έπρεπε.

Με αγαπάει ο σκύλος μου; Το κουίζ που δεν κάνει λάθος

Ετοιμάσαμε ένα κουίζ μιας που ο κάθε ένας από εμάς έχει την ίδια ερώτηση στο μυαλό του: “Με αγαπάει ο σκύλος μου;”

Αγαπάει λοιπόν πραγματικά ο σκύλος;

Η απάντηση εξαρτάται τελικά από το τι εννοούμε όταν χρησιμοποιούμε τη λέξη «αγάπη». Αν απαιτούμε από έναν σκύλο να βιώνει και να αντιλαμβάνεται την αγάπη ακριβώς όπως ένας άνθρωπος, η επιστήμη δεν μπορεί να μας δώσει αυτή τη βεβαιότητα. Και ίσως δεν χρειάζεται. Αυτό που μπορεί να μας πει είναι ότι οι σκύλοι δημιουργούν ιδιαίτερους δεσμούς με συγκεκριμένους ανθρώπους, αναζητούν την εγγύτητά τους, αντλούν ασφάλεια από την παρουσία τους και εμφανίζουν συμπεριφορικές και βιολογικές αντιδράσεις που συνδέονται με αυτή τη σχέση. Και ίσως αυτό είναι πιο ενδιαφέρον από το να προσπαθούμε να χωρέσουμε το συναίσθημα ενός άλλου είδους στον ανθρώπινο ορισμό της αγάπης.

Την επόμενη φορά, λοιπόν, που ο σκύλος μας θα αφήσει το άνετο κρεβάτι του για να ξαπλώσει στο πάτωμα δίπλα στα πόδια μας, δεν χρειάζεται να αναρωτηθούμε αν το κάνει επειδή σκέφτεται και αισθάνεται ακριβώς όπως εμείς. Το πιο σημαντικό είναι ότι, ανάμεσα σε όλα τα μέρη όπου θα μπορούσε να βρίσκεται, επέλεξε να βρίσκεται κοντά μας.