Όποιος ζει με έναν σκύλο πιθανότατα έχει παρατηρήσει κάτι που δύσκολα εξηγείται: Tο ζώο μοιάζει να καταλαβαίνει πότε είναι στενοχωρημένος, αγχωμένος ή φοβισμένος από κάτι.

Οι σκύλοι μέσα από έρευνες φαίνεται πως δεν αντιλαμβάνονται μόνο τη συναισθηματική μας κατάσταση, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις προσπαθούν και να μας βοηθήσουν. Όπως η γνωστή σκυλίτσα Lassie έτρεχε να σώσει τον Timmy, έτσι και οι σκύλοι συχνά αντιλαμβάνονται όταν οι άνθρωποί τους είναι αναστατωμένοι.

Τι κάνουν; Μπορεί να πλησιάσουν, να ακουμπήσουν το κεφάλι τους πάνω μας, να μας κοιτάξουν επίμονα ή απλώς να μείνουν δίπλα μας. Τι συμβαίνει όμως όταν ο σκύλος αντιλαμβάνεται ότι ο άνθρωπός τους βρίσκεται πραγματικά σε κίνδυνο; Είναι σε θέση να προσπαθήσει να τον βοηθήσει;

Μια έρευνα με τη χαρακτηριστική ονομασία «Timmy’s in the Well: Empathy and Prosocial Helping in Dogs» που δημοσιεύθηκε στο Learning & Behavior προσπάθησε να δώσει απάντηση στο ερώτημα.

Όταν ο άνθρωπος κλαίει και φοβάται, ο σκύλος αντιδρά

Στο πρώτο πείραμα που σχεδιάστηκε από μία από τις συγγραφείς της μελέτης, την Julia Meyers-Manor, Ph.D., επίκουρη καθηγήτρια ψυχολογίας στο Ripon College, στις ΗΠΑ, συμμετείχαν 34 σκύλοι που ζούσαν με τους κηδεμόνες τους. Ανάμεσά τους υπήρχαν σκύλοι φυλής Golden Retriever, Labrador Retriever, Shih Tzu, Pug αλλά και ημίαιμοι. Οι 16 από αυτούς ήταν σκύλοι θεραπείας.

Οι ερευνητές τοποθέτησαν κάθε κηδεμόνα πίσω από μια διάφανη πόρτα, την οποία ο σκύλος μπορούσε να ανοίξει απλώς σπρώχνοντάς την. Στη μία περίπτωση, ο κηδεμόνας σιγοτραγουδούσε ένα παιδικό τραγούδι, το «Twinkle, Twinkle Little Star». Στην άλλη, προσποιούνταν ότι έκλαιγε.

Οι ερευνητές ήθελαν να διαπιστώσουν αν η συναισθηματική κατάσταση του ανθρώπου θα επηρέαζε τη συμπεριφορά του σκύλου. Τα αποτελέσματα είχαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Περίπου οι μισοί σκύλοι άνοιξαν την πόρτα για να πλησιάσουν τον άνθρωπό τους, ανεξάρτητα από το τι έκανε εκείνος. Όταν όμως άκουγαν κλάμα, όσοι αποφάσιζαν να ανοίξουν την πόρτα το έκαναν περίπου τρεις φορές πιο γρήγορα σε σχέση με την περίπτωση που άκουγαν τον κηδεμόνα τους να τραγουδά.

Η Meyers αναφέρει: «Μια μέρα, ενώ έπαιζα με τα παιδιά μου, εκείνα με σκέπασαν με μαξιλάρια. Έτσι, άρχισα να καλώ για βοήθεια στο πλαίσιο του παιχνιδιού. Ο σύζυγός μου δεν ήρθε να με σώσει αλλά μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα το Collie μου είχε σκάψει μέσα στα μαξιλάρια και με είχε απελευθερώσει. Ήξερα τότε ότι έπρεπε να κάνουμε μια μελέτη για να το εξετάσουμε πιο συστηματικά».

Ο δεσμός με τον άνθρωπο παίζει σημαντικό ρόλο

Ένα ακόμη εύρημα της έρευνας ήταν ότι έχει σημασία το πόσο δυνατή είναι η σχέση ανάμεσα στον σκύλο και τον κηδεμόνα του. Οι ερευνητές αξιολόγησαν τον δεσμό τους μέσω μιας ξεχωριστής δοκιμασίας που βασιζόταν στο βλέμμα. Όσο ισχυρότερος ήταν ο δεσμός, τόσο πιθανότερο ήταν ο σκύλος να προσπαθήσει να φτάσει στον άνθρωπό του όταν εκείνος φαινόταν να βρίσκεται σε κίνδυνο ή δυσφορία.

Το στοιχείο αυτό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς δείχνει ότι η συμπεριφορά δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την εκπαίδευση ή τη φυλή του σκύλου. Η ίδια η σχέση που έχει αναπτύξει με τον άνθρωπό του μπορεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιδρά.

Οι ερευνητές στο επόμενο βήμα παρακολούθησαν τους καρδιακούς παλμούς των σκύλων, ώστε να αξιολογήσουν το επίπεδο στρες που βίωναν. Οι σκύλοι που τελικά άνοιγαν την πόρτα για να πλησιάσουν τον κηδεμόνα τους εμφάνιζαν ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά. Παρότι επηρεάζονταν από το κλάμα του ανθρώπου τους, δεν φαίνεται να κατακλύζονταν από τόσο έντονο στρες ώστε να αδυνατούν να δράσουν. Αντίθετα, οι σκύλοι που δεν άνοιγαν την πόρτα όταν άκουγαν τον άνθρωπό τους να κλαίει ενδέχεται να βίωναν τόσο έντονη δυσφορία, ώστε αυτή να τους εμπόδιζε να αντιδράσουν.

Αυτό οδήγησε τους ερευνητές σε μια σημαντική παρατήρηση: το να αντιλαμβάνεται ένας σκύλος το συναίσθημα του ανθρώπου του δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μπορεί και να τον βοηθήσει. Για να μπορέσει να βοηθήσει, ο σκύλος θα πρέπει πρώτα να μπορεί να διαχειριστεί τη δική του συναισθηματική αντίδραση. Αυτό το εύρημα είναι πραγματικά πολύ σημαντικό.

Σύμφωνα με την επικεφαλής συγγραφέα της μελέτης, Emily Sanford, μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο Τμήμα Ψυχολογικών και Επιστημών του Εγκεφάλου στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins, των ΗΠΑ, η συμπεριφορά των σκύλων μοιάζει με εκείνη που παρατηρείται στα παιδιά όταν χρειάζεται να βοηθήσουν κάποιον.

Και οι σκύλοι θεραπείας; Τι συνέβη με αυτούς; Και εδώ τα πράγματα είναι ενδιαφέροντα και απρόσμενα καθώς οι σκύλοι αυτοί δεν παρουσίασαν καλύτερες επιδόσεις από τους υπόλοιπους σκύλους στο συγκεκριμένο πείραμα. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτό μπορεί να σχετίζεται με το είδος της εκπαίδευσης που έχουν λάβει. Η εκπαίδευση των σκύλων θεραπείας επικεντρώνεται σε μεγάλο βαθμό στην υπακοή και στη σωστή συμπεριφορά, όχι απαραίτητα στην αυξημένη ευαισθησία απέναντι στα συναισθήματα ενός συγκεκριμένου ανθρώπου.

Είναι αυτό όμως ενσυναίσθηση;

Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση. Η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι οι σκύλοι αισθάνονται την ενσυναίσθηση με τον ίδιο τρόπο που την αντιλαμβάνονται οι άνθρωποι. Αυτό που δείχνουν τα ευρήματα είναι ότι οι σκύλοι μπορούν να αντιδρούν στην ανθρώπινη συναισθηματική δυσφορία ή στον φόβο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να εκδηλώνουν συμπεριφορά που μοιάζει να έχει ως στόχο να βοηθήσει.

Για το τέλος, αυτό που έχουμε να πούμε είναι ότι μπορεί να μην ξέρουμε ακριβώς τι «σκέφτεται» ο σκύλος μας όταν μας βλέπει φοβισμένους. Η έρευνα, όμως, δείχνει ότι δεν είναι αβάσιμο να πιστεύουμε πως αντιλαμβάνεται ότι κάτι δεν πάει καλά- και σε ορισμένες περιπτώσεις προσπαθεί να κάνει κάτι γι’ αυτό.

Ίσως, τελικά, η Lassie να μην ήταν και τόσο μακριά από την πραγματικότητα.

Με πληροφορίες από bark & whiskers