Η γάτα μας ανεβαίνει στον καναπέ, κουλουριάζεται δίπλα μας και αρχίζει να γουργουρίζει. Την χαϊδεύουμε και όλα δείχνουν να πηγαίνουν καλά. Μέχρι που ξαφνικά γυρίζει το κεφάλι, πιάνει το χέρι μας με τα πόδια της ή μας δαγκώνει.

Και κάπου εκεί έρχεται η γνωστή απορία: αφού ήρθε από μόνη της και έδειχνε να απολαμβάνει τα χάδια, γιατί αντέδρασε έτσι; Είναι μια συμπεριφορά που αρκετοί κηδεμόνες γατών έχουν αντιμετωπίσει. Συχνά την αποδίδουμε στον απρόβλεπτο χαρακτήρα τους ή θεωρούμε ότι οι γάτες αλλάζουν διάθεση από τη μια στιγμή στην άλλη. Στην πραγματικότητα, όμως, η εξήγηση μπορεί να είναι πιο σύνθετη.

Αρχικά, πρέπει να θυμόμαστε ότι οι γάτες δεν έχουν όλες την ίδια ανάγκη για σωματική επαφή. Κάποιες απολαμβάνουν τα χάδια για αρκετή ώρα, άλλες προτιμούν να τις αγγίζουμε για λίγα μόνο δευτερόλεπτα, ενώ ορισμένες αισθάνονται πιο άνετα απλώς όταν βρίσκονται κοντά μας.

Οι προτιμήσεις τους αυτές επηρεάζονται από την ιδιοσυγκρασία, την κοινωνικοποίηση τους από μικρή ηλικία, τις προηγούμενες εμπειρίες τους και τον τρόπο με τον οποίο έχουν μάθει να αλληλεπιδρούν με τους ανθρώπους. Το γεγονός ότι μια γάτα επιλέγει να καθίσει δίπλα μας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι επιθυμεί να τη χαϊδεύουμε συνεχώς. Για εκείνη, η συντροφιά και η σωματική επαφή δεν είναι πάντοτε το ίδιο πράγμα.

Στην επιστημονική βιβλιογραφία περιγράφεται μια συμπεριφορά γνωστή ως petting-induced aggression, δηλαδή επιθετικότητα που εκδηλώνεται κατά τη διάρκεια του χαϊδέματος. Πρόκειται για περιπτώσεις στις οποίες μια γάτα αρχικά ανέχεται ή αναζητά την επαφή, αλλά στη συνέχεια αντιδρά απότομα, συνήθως με δάγκωμα ή χτύπημα με το ποδι της.

Οι ακριβείς μηχανισμοί δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως. Μία από τις πιο πιθανές εξηγήσεις είναι ότι το παρατεταμένο ή επαναλαμβανόμενο άγγιγμα μπορεί, σε ορισμένες γάτες, να γίνει δυσάρεστο. Μια άλλη σημαντική παράμετρος είναι η ανάγκη τους να διατηρούν τον έλεγχο της αλληλεπίδρασης. Αυτό που εμείς θεωρούμε μια ευχάριστη εκδήλωση τρυφερότητας δεν είναι απαραίτητο να βιώνεται με τον ίδιο τρόπο από το ζώο. Αν προσέξουμε καλύτερα τη γλώσσα τους σώματός τους, θα διαπιστώσουμε ότι αρκετές φορές η αντίδραση δεν είναι τόσο ξαφνική όσο φαίνεται. Μια γάτα που αρχίζει να ενοχλείται μπορεί να κινεί νευρικά την άκρη της ουράς της, να στρέφει τα αυτιά προς τα πίσω, να σφίγγει το σώμα της ή να παρακολουθεί επίμονα το χέρι μας. Μπορεί επίσης να σταματήσει να γουργουρίζει, να αλλάξει θέση ή να προσπαθήσει να απομακρυνθεί. Βέβαια, το γουργούρισμα από μόνο του δεν αποτελεί πάντοτε ένδειξη ευχαρίστησης, καθώς παρατηρείται και σε καταστάσεις δυσφορίας.

Σημασία έχει και το σημείο στο οποίο χαϊδεύουμε τη γάτα μας

Πολλές γάτες δείχνουν προτίμηση στα απαλά χάδια γύρω από τα μάγουλα, το μέτωπο και τη βάση των αυτιών. Πρόκειται για περιοχές που χρησιμοποιούν και στη φυσική κοινωνική τους επικοινωνία, όταν τρίβουν το πρόσωπό τους σε ζώα που νιώθουν οικειότητα αλλά και αντικείμενα. Αντίθετα, η κοιλιά και η περιοχή κοντά στη βάση της ουράς μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες για κάποιες γάτες. Το ότι μια γάτα ξαπλώνει ανάσκελα και δείχνει την κοιλιά της δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μας αφήνει να την αγγίξουμε εκεί.

Υπάρχει και μια άλλη παράμετρος που δεν πρέπει να παραβλέπουμε: Ο πόνος.

Αν η γάτα μας απολάμβανε πάντοτε τα χάδια και ξαφνικά αρχίσει να αντιδρά αρνητικά, χρειάζεται να εξετάσουμε το ενδεχόμενο να υπάρχει κάποιο πρόβλημα υγείας. Η οστεοαρθρίτιδα, οι οδοντικές παθήσεις, οι τραυματισμοί ή τα δερματολογικά προβλήματα μπορούν να κάνουν το άγγιγμά μας δυσάρεστο. Ιδιαίτερα στις μεγαλύτερες σε ηλικία γάτες, ο χρόνιος πόνος συχνά περνά απαρατήρητος, καθώς δεν εκδηλώνεται απαραίτητα με το να κουτσαίνει ή να νιαουρίζει με παράπονο. Μπορεί απλώς να παρατηρήσουμε ότι η γάτα αποφεύγει ορισμένες κινήσεις, απομονώνεται περισσότερο ή δεν θέλει πια να την αγγίζουμε όπως πριν. Μια τέτοια αλλαγή δεν πρέπει να θεωρείται απλώς ιδιοτροπία, αλλά λόγος για επίσκεψη στον κτηνίατρο.

Πώς μπορούμε λοιπόν να καταλάβουμε αν η γάτα μας απολαμβάνει πραγματικά τα χάδια;

Μια απλή πρακτική είναι να αφήνουμε εκείνη να καθορίζει τη διάρκεια της επαφής. Ξεκινάμε με δύο ή τρία απαλά χάδια σε ένα σημείο που γνωρίζουμε ότι της αρέσει και στη συνέχεια σταματάμε. Αν πλησιάσει ξανά ή τρίψει το κεφάλι της στο χέρι μας, μπορούμε να συνεχίσουμε. Αν απομακρυνθεί ή δείξει σημάδια ενόχλησης, σεβόμαστε την επιλογή της. Σε καμία περίπτωση δεν προσπαθούμε να την κρατήσουμε με το ζόρι, ούτε τη μαλώνουμε επειδή αντέδρασε. Η τιμωρία μπορεί να μεγαλώσει τον φόβο και να χειροτερέψει αυτή της τη συμπεριφορά. Οι τελευταίες οδηγίες για την ευζωία των γατών δίνουν ιδιαίτερη σημασία στη δυνατότητά τους να επιλέγουν πότε και πώς θα αλληλεπιδρούν με τους ανθρώπους.

Το ζητούμενο δεν είναι να μάθουμε τη γάτα μας να ανέχεται περισσότερα χάδια, είναι όμως να καταλάβουμε ποια επαφή της είναι πραγματικά ευχάριστη. Στο τέλος ημέρας μια καλή σχέση με τη γάτα μας δεν βασίζεται στο πόσο συχνά την αγγίζουμε, αλλά στο πόσο καλά μπορούμε να αναγνωρίζουμε και να σεβόμαστε τα όριά της.

Γιατί αρέσει στις γάτες να τις χαϊδεύουμε στο κεφάλι;

Η γάτα αγαπάει πολλά πράγματα: το φαγητό, τις λιχουδιές, τους ατελείωτους ύπνους και τα χάδια μας.