Από την άνοιξη και μετά κάνουν πιο έντονη την παρουσία τους οι μέλισσες γύρω μας. Στις βόλτες μας έξω, τρυπώνουν στο σπίτι και κατευθύνονται προς το πιάτο μας και αν δεν είμαστε αρκετά προσεκτικοί για να τις εντοπίσουμε, μπορεί να μας τσιμπήσουν. Τι γίνεται όμως όταν πέσει η θερμοκρασία, κατά τη διάρκεια του χειμώνα;

Η αλήθεια είναι πως σπάνια συναντάμε μέλισσες από τον Νοέμβρη και μετά και σε κάποιες περιοχές με πιο βαρύ χειμώνα, η περίοδος αυτή έρχεται νωρίτερα. Γνωρίζουμε πως κάποια ζώα πέφτουν σε χειμέρια νάρκη, προπαθώντας ο οργανισμός τους να αντιμετωπίσει το κρύο και τη δυσκολία εύρεσης τροφής. Στην Ελλάδα, τα ζώα αυτά είναι οι βάτραχοι, οι σαύρες, τα σαλιγκάρια, οι χελώνες, οι αρκούδες, τα φίδια, οι νυχτερίδες, οι σκαντζόχοιροι, τα μυρμήγκια, τα ποντίκια, και οι ασβοί. Ας δούμε τι ισχύει για τις μέλισσες.

H ιστορία φέρνει τις πρώτες μορφές μέλισσας να έζησαν πριν 25 με 40 εκατομμύρια χρόνια στα αρχαία Ιμαλάια και στο όρος Έβερεστ, σε μία περίοδο που ο πλανήτης βρισκόταν σε κατάσταση ψύξης. Προσπαθώντας να προσαρμοστούν στις χαμηλές θερμοκρασίες, κατάφεραν να αναπτύξουν την ικανότητα να μπορούν να κινούνται οι μύες που είναι υπεύθυνοι για το πέταγμά τους ανεξάρτητα από τα φτερά τους. Έτσι, μπορούσαν να τρέμουν, προσπαθώντας να ανταποκριθεί ο οργανισμός τους στο κρύο. Στα περισσότερα έντομα, αυτή η ανεξαρτησία μεταξύ μυών και φτερών γίνεται μόνο κάτω από τον ήλιο και σε καμία περίπτωση σε χαμηλές θερμοκρασίες. Οι μέλισσες δεν πετάνε όταν το έδαφος είναι καλυμμένο από χιόνι, ακόμα και το είδος που ζει στον Αρκτικό Κύκλο, οι Bombus Polaris.

Την άνοιξη και το καλοκαίρι οι μέλισσες αποθηκεύουν μέλι, προκειμένου να το φάνε τον χειμώνα και ο τέλεια φτιαγμένος οργανισμός τους να το μετατρέψει σε ενέργεια. Αυτή θα τη χρειαστούν όταν αρχίσει να πέφτει η θερμοκρασία, προκειμένου να κρατάνε ζεστή την κυψέλη τους. Η θερμοκρασία της κύψελης ιδανικά είναι 32-33^οC. Για να το καταφέρουν αυτό μαζεύονται όλες οι εργάτριες γύρω από την βασίλισσα και δημιουργούν μια μελισσόσφαιρα. Σε αυτή η θερμότητα παράγεται μέσα από το κούνημα των φτερών των εργατριών, κίνηση όμως που γίνεται σε ήπιο ρυθμό.

Όταν η θερμοκρασία πέσει στους 12-14^οC, οι μέλισσες αρχίζουν να δημιουργούν αυτή τη σφαίρα, όπου οι εργάτριες αλλάζουν θέση ανά 12 ώρες, με τις μισές να μένουν στο κέντρο της σφαίρας, κοντά στη βασίλισσα και οι υπόλοιπες να είναι στο εξωτερικό στρώμα της μελισσόσφαιρας. Στόχος είναι να διατηρείται μια θερμοκρασία της τάξης 32-33^οC μέσα στην κυψέλη και να μπορεί να επιβιώνει η βασίλισσα. Παράλληλα θα πρέπει να επιβιώσουν και οι εργάτριες, αφού η θερμοκρασία στο κέντρο της μελισσόσφαιρας είναι υψηλότερη από αυτή στο εξωτερικό της, άρα θα πρέπει να μην μένουν μόνιμα έξω.

Η βασίλισσα με τη σειρά της δεν γεννά νέα αυγά τον χειμώνα, καθώς η ιδανική θερμοκρασία για την επώαση είναι 35^οC. Στις νότιες χώρες, όταν υπάρχει ηλιοφάνεια και η μέρα αρχίσει να μεγαλώνει, περίπου τον Φεβρουάριο δηλαδή, ίσως η βασίλισσα να αρχίσει να γεννάει ξανά.

Βέβαια, μιας και δεν πέφτουν σε χειμέρια νάρκη και έχουν πλήρη αντίληψη του περιβάλλοντος και των συνθηκών που επικρατούν, μόλις αντιληφθούν πως η θερμοκρασία ανεβαίνει και ο ήλιος ζεσταίνει την ατμόσφαιρα, θα βγουν από την κυψέλη τους για να συλλέξουν το απαραίτητο για την επιβίωσή τους, νέκταρ.

Κάποιοι παράγοντες που επηρεάζουν την επιβίωση των μελισσών είναι αν ζουν σε μελίσσια ή ελεύθερες στη φύση, πόσο ήπιος είναι ο χειμώνας στην περιοχή που ζουν, αν αποθήκευσαν αρκετό μέλι ή αν δυσκολεύτηκαν να βρουν φυτά για επικονίαση. Είναι πιθανό κάποιες αποικίες με μέλισσες ή και οι ίδιες οι εργάτριες να μην καταφέρουν να βγάλουν τον χειμώνα, εφόσον οι καιρικές συνθήκες είναι δύσκολες με κρύο, χιόνια, αλλά και με ανεπαρκή αποθήκευση μελιού.

Οι τρόποι με τους οποίους προστατεύονται τα ζώα από το κρύο

Τα ζώα δεν μπορούν απλώς να φορέσουν ένα ζεστό πουλόβερ ή να ανάψουν τη θέρμανση. Χρειάζεται να βρίσκουν διαφορετικούς τρόπους για να ζεσταθούν.

H προετοιμασία για το χειμώνα είναι ομαδική δουλειά και ουσιαστικά ξεκινάει μόλις τελειώσουν τα κρύα, καθώς πρέπει να αποθηκεύουν μέλι. Ανάλογα με την περιοχή που βρίσκονται οι μέλισσες, πρέπει να καταφέρουν να επιβιώσουν για ένα διάστημα από 3 έως 6 μήνες.

Με πληροφορίες από την Britannica και τη WWF.