Εκ πρώτης όψεως, μοιάζει με φίδι και όποιος το συναντάει είναι πιθανό να πανικοβληθεί, ειδικά με τις προκαταλήψεις που επικρατούν για το αδικημένο αυτό ερπετό.

Αν κάποιος γνωρίζει τις βασικές διαφορές ανάμεσα στα φίδια και τις σαύρες, θα καταλάβει ότι το Κονάκι είναι μια ακίνδυνη, άποδη σαύρα. Το Κονάκι του Ιονίου είναι γνωστό και ως Κεφαλονίτικο Κονάκι, ενώ η επιστημονική ονομασία του είναι Anguis fragilis peloponnesiacus.

Ζει κυρίως στην Κεφαλονιά, την Ιθάκη, τη Ζάκυνθο, αλλά και σε κάποια σημεία της Πελοποννήσου. Προτιμά βιότοπους με σχετική υγρασία και χαμηλή ποώδη βλάστηση, όπως λιβάδια, υγρότοπους, δάση με ανοίγματα, ακόμα και κήπους και χωράφια. Από το ύψος της θάλασσας έως τα 1600 μέτρα υψόμετρο. Τρέφεται με όλων των ειδών τα ασπόνδυλα (μικρά γαστερόποδα, σκουλήκια, έντομα, αράχνες, κτλ.) σε μέγεθος που μπορεί να καταπιεί. Επίσης θα καταναλώσει περιστασιακά και μικρότερες σαύρες, ακόμα και του ίδιου είδους.

Πώς μοιάζει ένα Κονάκι του Ιονίου;

Το μέγιστο μήκος του μαζί με την ουρά φτάνει τα 50 εκατοστά, συνήθως όμως είναι μικρότερο. Από το μήκος αυτό περίπου το 60% καταλαμβάνει η ουρά. Το κεφάλι και το ρύγχος του είναι μακρόστενα και σχετικά πλακουτσωτά. Η ράχη των ενηλίκων είναι ανοιχτού καφέ-χάλκινου ή χρυσού χρώματος. Τυπικά, η κοιλιά και οι πλευρές είναι χρώματος σκούρο καφέ και ενίοτε μια σκούρη διακεκομμένη γραμμή διατρέχει τα πρώτα εκατοστά της ράχης κεντρικά. Στους πληθυσμούς της Πελοποννήσου οι πλευροραχιαίες γραμμές σχηματίζουν έντονα κυματιστό-πριονωτό μοτίβο στην περιοχή του λαιμού, ενώ στους νησιωτικούς πληθυσμούς αυτό το μοτίβο είναι αμυδρό και δυσδιάκριτο. Τα ανήλικα άτομα έχουν ακόμα μεγαλύτερη αντίθεση μεταξύ ράχης και πλευρών με χρυσαφί-μπρούτζινη ραχιαία περιοχή και σχεδόν κατάμαυρες πλευρές. Το δέρμα του είναι λείο και γυαλιστερό. Διαθέτει βλέφαρα και ακουστικά ανοίγματα, ενιαία κάτω γνάθο, δύο μεγάλους πνεύμονες και οστέινες πλάκες κάτω από το δέρμα. 

Τι συμπεριφορά έχει;

Πρόκειται για ένα ημερόβιο είδος, που δραστηριοποιείται συνήθως το πρωί και αργά το απόγευμα και συνηθίζει να κρύβεται και να κινείται ανάμεσα σε πυκνή βλάστηση, κάτω από φυλλοστρωμνή, πέτρες, ξύλα και άλλα αντικείμενα και σε φωλιές ασπόνδυλων. Ζευγαρώνει νωρίς την άνοιξη και τα θηλυκά γεννούν 3-26 (συνήθως κοντά στα 10) νεογνά, μετά από 2-3 μήνες (ωοζωοτόκο είδος). Κατά το ζευγάρωμα τα αρσενικά δαγκώνουν τα θηλυκά κοντά στον λαιμό για να τα ακινητοποιήσουν (τυπική συμπεριφορά σαυρών). Ενηλικιώνεται μεταξύ του 3ου και 4ου έτους της ηλικίας του, ενώ μπορεί να ζήσει συνολικά περισσότερα από 50 χρόνια. Αν πιαστεί κάνει σπασμωδικές κινήσεις του σώματος και της ουράς, η οποία μπορεί εύκολα να κοπεί, ενώ αδειάζει το έντερό του. Όπως οι περισσότερες σαύρες, έχει τη δυνατότητα να κόβει την ουρά κατά βούληση, όταν συλληφθεί από θηρευτή (αυτοτομία). Σε αυτή την περίπτωση η κομμένη ουρά ξεκινά να κινείται σπασμωδικά, κάτι που μπορεί να αποσπάσει την προσοχή του θηρευτή και να δώσει χρόνο στο ζώο να δραπετεύσει. Η ουρά έχει τη δυνατότητα αναγέννησης μετά το κόψιμο.

Από τι απειλείται

Η υποβάθμιση και η καταστροφή των ενδιαιτημάτων λόγω οικιστικής, τουριστικής, βιομηχανικής και αγρο-κτηνοτροφικής ανάπτυξης ή ρύπανσης, οι δρόμοι, οι πυρκαγιές, οι αδέσποτες γάτες και η εσκεμμένη θανάτωση είναι οι κύριες απειλές και πιέσεις του είδους.

Άλλα είδη

Εκτός από το Κονάκι της Κεφαλονιάς, γνωρίζουμε άλλα δύο είδη, το Κοινό Κονάκι και το Ελληνικό Κονάκι. Το πρώτο ζει στα νότια Βαλκάνια. Στην Ελλάδα εξαπλώνεται από τα δυτικά του ποταμού Αξιού έως και την Πελοπόννησο και στα νησιά Εύβοια, Κέρκυρα και Λευκάδα. Το δεύτερο ζει στην Ηπειρωτική Ελλάδα (από τον Αξιό ποταμό και δυτικά), στη Βόρεια Πελοπόννησο, την Εύβοια, την Κέρκυρα και τη Λευκάδα.

Φίδι ή άποδη σαύρα; Πώς μπορείτε να τα ξεχωρίσετε

Τι είναι μακρόστενο, δεν έχει άκρα, καλύπτεται από φολίδες και έρπει στο έδαφος; Η απάντηση μάλλον δεν είναι αυτή που νομίζετε.

Καθεστώς κινδύνου: Αξιολογείται ως είδος Χαμηλού Κινδύνου (LC) στην Κόκκινη Λίστα της IUCN (2024) και στον Κόκκινο Κατάλογο των Απειλούμενων Ζώων της Ελλάδας (2023). Προστατεύεται από:

α) το Προεδρικό Διάταγμα υπ’αρ. 67 (ΦΕΚ 23/Α/30-1-81, Πίνακας Β’)

β) τη Σύμβαση της Βέρνης (Παράρτημα III)

Πρόκειται για ένα εντελώς ακίνδυνο είδος το οποίο δεν έχει καμία περιέργεια για τους ανθρώπους, παρά μόνο για την αναζήτηση τροφής.