Πώς λέμε κάποιον που είναι πολύ έξυπνος και καταλαβαίνει τα πάντα; Γάτα. Η αλήθεια είναι ότι δεν θα μπορούσαμε να βρούμε πιο επιτυχημένο χαρακτηρισμό. Οι γάτες είναι τόσο έξυπνες που δικαίως συγκαταλέγονται στα πιο ευφυή πλάσματα στο ζωικό βασίλειο.

Και όμως δεν είναι λίγοι εκείνοι που πιστεύουν ότι τα ζώα αυτά δεν έχουν ιδιαίτερη εξυπνάδα επειδή, λόγω της ανεξαρτησίας τους, εκπαιδεύονται πιο δύσκολα και δεν ακολουθούν πάντα τις επιθυμίες των ανθρώπων με ενθουσιασμό- όπως κάνουν οι σκύλοι.

Πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος της γάτας

Ο εγκέφαλος μιας γάτας λειτουργεί με τρόπο παρόμοιο με τον ανθρώπινο σε βασικές δομές, αλλά είναι προσαρμοσμένος στις ανάγκες ενός κυνηγού: γρήγορα αντανακλαστικά, ισορροπία, παρατήρηση και μνήμη. Έχει μήκος περίπου 5 εκατοστά και ζυγίζει γύρω στα 25–30 γραμμάρια, ανάλογα με το μέγεθος και τη φυλή της γάτας. Παρότι είναι μικρός, θεωρείται ιδιαίτερα πολύπλοκος και αποδοτικός για τις ανάγκες του ζώου.

Μερικά βασικά σημεία:

Εγκεφαλικός φλοιός: Είναι υπεύθυνος για τη μάθηση, τη μνήμη, τη λήψη αποφάσεων και την επίλυση προβλημάτων. Παρότι μικρότερος από του ανθρώπου, επιτρέπει στις γάτες να μαθαίνουν από εμπειρίες και να θυμούνται πληροφορίες για χρόνια.

–Παρεγκεφαλίδα: Στις γάτες είναι αναλογικά πολύ ανεπτυγμένη. Ελέγχει την ισορροπία, τον συντονισμό και τις ακριβείς κινήσεις — γι’ αυτό μπορούν να πηδούν, να σκαρφαλώνουν και να προσγειώνονται με εντυπωσιακή ακρίβεια.

–Αισθήσεις και επεξεργασία πληροφοριών: Ο εγκέφαλός τους επεξεργάζεται πολύ γρήγορα ήχους, κινήσεις και οσμές. Είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες σε μικρές κινήσεις, κάτι που βοηθά στο κυνήγι.

–Μνήμη: Οι γάτες διαθέτουν βραχυπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη μνήμη. Μπορούν να θυμούνται τοποθεσίες, ανθρώπους, ρουτίνες και αντικείμενα, ακόμη και μετά από μεγάλο χρονικό διάστημα.

–Ένστικτο κυνηγού: Μεγάλο μέρος της εγκεφαλικής λειτουργίας είναι συνδεδεμένο με το κυνήγι και την επιβίωση. Γι’ αυτό πολλές συμπεριφορές τους — όπως το να παρακολουθούν επίμονα κάτι που κινείται — είναι τόσο έντονες.

–Συναισθήματα και κοινωνική συμπεριφορά: Οι γάτες αναγνωρίζουν φωνές, πρόσωπα, συναισθήματα και μπορούν να δημιουργούν δεσμούς με ανθρώπους και άλλα ζώα, αν και το εκφράζουν διαφορετικά από τους σκύλους.

Συνολικά, ο εγκέφαλος της γάτας είναι σχεδιασμένος περισσότερο για παρατήρηση, ακρίβεια και ανεξάρτητη σκέψη παρά για υπακοή ή κοινωνική συνεργασία.

Σύμφωνα με το διαδικτυακό welovecatz.hu/en υπάρχουν 5 λιγότερο γνωστά πράγματα για τον εγκέφαλο των μικρών αυτών υπέροχων αιλουροειδών:

1. Ο εγκέφαλος μιας γάτας είναι τοποθετημένος οριζόντια, δηλαδή τα βασικά μέρη του εκτείνονται περισσότερο από μπροστά προς τα πίσω και όχι από πάνω προς τα κάτω όπως στον άνθρωπο.
Σκεφτείτε το έτσι: οι γάτες και οι σκύλοι στέκονται σε τέσσερα πόδια σε ένα οριζόντιο επίπεδο, ενώ εμείς στεκόμαστε σε δύο πόδια σε κάθετο επίπεδο. Αντίστοιχα, είναι λογικό τα τμήματα του εγκεφάλου μας να είναι οργανωμένα από πάνω προς τα κάτω, ενώ οι εγκέφαλοι των γατών και των σκύλων να είναι οργανωμένοι από μπροστά προς τα πίσω.

2. Αναλογικά έχουν μεγαλύτερη παρεγκεφαλίδα από τους ανθρώπους. Όπως αναφέραμε, η δομή του εγκεφάλου μιας γάτας μοιάζει πολύ με του ανθρώπου, αλλά οι διαφορές είναι ίσως ακόμη πιο σημαντικές. Για παράδειγμα, εμείς έχουμε πολύ μεγαλύτερο προμετωπιαίο φλοιό από εκείνες. Αυτή η περιοχή σχετίζεται με τον σχεδιασμό, τη βραχυπρόθεσμη μνήμη και τη σύνθετη συμπεριφορά. Οι γάτες, αντίθετα, έχουν αναλογικά μεγαλύτερη παρεγκεφαλίδα, η οποία ελέγχει την ισορροπία, τον συντονισμό κινήσεων, τη στάση του σώματος και την ακρίβεια στις κινήσεις. Και όλα αυτά για τις καθημερινές τους δραστηριότητες, όπως άλματα, κυνήγι, αναρρίχηση και παρακολούθηση του θηράματος ακόμη και από μεγαλύτερα ύψη.

Λόγω αυτών των διαφορών στη δομή του εγκεφάλου, αυτό που ενθουσιάζει μια γάτα δεν είναι απαραίτητα το ίδιο με αυτό που ενθουσιάζει έναν σκύλο ή εμάς.

3. Μπορούν να θυμούνται ορισμένες λεπτομέρειες για έως και 10 χρόνια. Δηλαδή:

-ανθρώπους και φωνές,

-μέρη και διαδρομές μέσα στο σπίτι,

-ώρες φαγητού,

-αντικείμενα όπως παιχνίδια ή λιχουδιές,

-εμπειρίες (θετικές ή αρνητικές),

και συνήθειες της καθημερινότητας.

Οι γάτες έχουν ιδιαίτερα καλή:

-χωρική μνήμη: θυμούνται πού βρίσκεται κάτι,

-και συνειρμική μνήμη: συνδέουν γεγονότα με εμπειρίες.

Για παράδειγμα:

-θυμούνται ποιος τους δίνει τροφή,

-πού κρύβονται τα αγαπημένα τους αντικείμενα,

-ή αν μια εμπειρία ήταν τρομακτική ή ευχάριστη.

Έρευνες δείχνουν ότι μπορούν να κρατήσουν ορισμένες αναμνήσεις για πολλά χρόνια, ειδικά όταν σχετίζονται με επιβίωση, τροφή ή έντονα συναισθήματα.

Επίσης, έχουν αυτό που ονομάζεται «μονιμότητα αντικειμένου»: καταλαβαίνουν ότι κάτι συνεχίζει να υπάρχει ακόμη κι αν δεν το βλέπουν εκείνη τη στιγμή. Τέλος οι γάτες είναι ικανές να ανακαλούν και να χρησιμοποιούν πληροφορίες που σχετίζονται με το «τι» και το «πού» από μία μόνο εμπειρία, τις οποίες αποθηκεύουν στο μυαλό τους για 10 χρόνια ή και περισσότερο.

4. Το νοητικό τους επίπεδο αντιστοιχεί σε παιδί 2 ετών. Βάσει πολλών μελετών, οι συμπεριφοριστές πιστεύουν ότι η ευφυΐα μιας ενήλικης γάτας είναι συγκρίσιμη με εκείνη ενός παιδιού 2 ετών. Η σύγκριση είναι γενική και όχι απόλυτα ακριβής.

Οι επιστήμονες κάνουν αυτή τη σύγκριση επειδή οι γάτες μπορούν:

-να αναγνωρίζουν αντικείμενα και ανθρώπους,

-να θυμούνται εμπειρίες,

-να λύνουν απλά προβλήματα,

-να κατανοούν αιτία και αποτέλεσμα,

-και να αντιλαμβάνονται ότι κάτι συνεχίζει να υπάρχει ακόμη κι όταν δεν το βλέπουν.

Αυτές οι ικανότητες μοιάζουν με γνωστικές δεξιότητες που εμφανίζονται σε ένα μικρό παιδί περίπου 2 ετών.

Ωστόσο:

-οι γάτες και τα παιδιά σκέφτονται με πολύ διαφορετικό τρόπο,

-οι γάτες βασίζονται περισσότερο στο ένστικτο και στις αισθήσεις,

-ενώ τα παιδιά αναπτύσσουν γλώσσα, αφηρημένη σκέψη και κοινωνική μάθηση.

Άρα, η φράση αυτή δεν σημαίνει ότι μια γάτα ‘’είναι όσο έξυπνη όσο ένα δίχρονο παιδί ‘’σε όλα, αλλά ότι ορισμένες γνωστικές της ικανότητες βρίσκονται σε παρόμοιο επίπεδο.

5. Μπορούν, όπως και εμείς, να πάθουν ‘’πάγωμα εγκεφάλου’’. Αυτό το ‘’πάγωμα’’ στον εγκέφαλο έχει ιατρική ορολογία που βασίζεται στον πόνο τον οποίο αισθανόμαστε στα νεύρα που βρίσκονται στα γάγγλια και ονομάζεται sphenopalatine ganglioneuralgia.

Όταν κάτι κρύο αγγίξει τον ουρανίσκο μας, η ξαφνική αλλαγή της θερμοκρασίας στον ιστό διεγείρει τα νεύρα και προκαλεί ταχεία διαστολή και διόγκωση των αιμοφόρων αγγείων. Αυτή είναι μια προσπάθεια του οργανισμού να κατευθύνει όσο το δυνατόν περισσότερο αίμα στην περιοχή για να ζεσταθεί. Το “πάγωμα του εγκεφάλου” ξεκινάει συνήθως περίπου 10 δευτερόλεπτα από τη στιγμή που καταναλώσετε κάτι πολύ κρύο και διαρκεί περίπου μισό λεπτό. Αυτό μπορεί να συμβεί και στις γάτες.