Κάθεστε αναπαυτικά στον καναπέ σας και παρατηρείτε τη γατούλα σας που κοιμάται ευτυχισμένη γουργουρίζοντας. Και αναρωτιέστε: Πότε εξημερώθηκε αυτό το υπέροχο πλάσμα; Και πόσα από αυτά που πιστεύαμε μέχρι τώρα είναι αλήθεια;

Για δεκαετίες, οι επιστήμονες πίστευαν ότι οι γάτες εξημερώθηκαν κατά τη Νεολιθική εποχή, δηλαδή πριν από 12.000 έως 5.000 χρόνια, κάπου στην περιοχή του Λεβάντε, μια γεωγραφική περιοχή που περιλαμβάνει τμήματα της σημερινής Μέσης Ανατολής.

Η ανακάλυψη ενός ανθρώπινου τάφου στην Κύπρο, ηλικίας 7.500 ετών, στον οποίο είχε ταφεί και μια γάτα, σε συνδυασμό με γενετικές αναλύσεις αρχαίων αιλουροειδών από την Τουρκία, ηλικίας περίπου 6.000 ετών, είχε οδηγήσει τους ειδικούς στο συμπέρασμα ότι οι πρώτες οικόσιτες γάτες εμφανίστηκαν στην Ανατολία (τη σημερινή Τουρκία) και στη συνέχεια ακολούθησαν σταδιακά τους αγρότες προς την Ευρώπη.

Υπήρχε, όμως, ένα πρόβλημα σε αυτό: οι σκελετοί των οικόσιτων γατών και των αγριόγατων ήταν σχεδόν πανομοιότυποι. Αυτό σήμαινε ότι οι ερευνητές δεν μπορούσαν να διαπιστώσουν ποιες αρχαίες γάτες ζούσαν πραγματικά κοντά στους ανθρώπους ως οικόσιτα ζώα και ποιες ήταν απλώς άγριοι κυνηγοί.

Τα ευρήματα ερευνών

Για να λύσει αυτό το μυστήριο, μια ομάδα επιστημόνων αποφάσισε να εξετάσει τα γονιδιώματα 70 αρχαίων γατών και 17 αγριόγατων. Το αποτέλεσμα; Μια τεράστια έκπληξη: καμία από τις γάτες της Νεολιθικής εποχής που εξετάστηκαν δεν ήταν πραγματικά εξημερωμένη. Η εξημέρωση των γατών συνέβη πολύ αργότερα και ότι τα κατάλοιπα που θεωρούνταν ενδείξεις παλαιότερης εξημέρωσης ανήκαν στην πραγματικότητα σε αγριόγατες από την Ευρώπη, ένα εντελώς διαφορετικό είδος. Το γενεαλογικό τους δέντρο δεν οδηγεί στην Ευρώπη, αλλά απευθείας στις αγριόγατες της Βόρειας Αφρικής, οι οποίες αποτελούν τους προγόνους όλων των σύγχρονων οικόσιτων γατών.

Με άλλα λόγια, η εξημέρωση δεν συνέβη κατά τη Νεολιθική εποχή στην περιοχή του Λεβάντε, παρόλο που οι άνθρωποι πιθανότατα μοιράζονταν τον ίδιο χώρο με αυτές τις άγριες γάτες.

Από εκείνο το σημείο και μετά, τα πράγματα εξελίχθηκαν με εντυπωσιακή ταχύτητα: ήδη από τον 1ο αιώνα π.Χ., αυτές οι φιλικές γάτες είχαν φτάσει μέχρι τα ανατολικά και βόρεια σύνορα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας- ακόμη και στα Βρετανικά Νησιά.

«Μέσα σε λίγες μόλις δεκαετίες, μπορούσε κανείς να τις βρει παντού εντός των συνόρων της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας», εξηγεί ο Marco de Martino, παλαιογενετιστής στο Πανεπιστήμιο Tor Vergata της Ρώμης.

Η οικόσιτη γάτα είχε πλέον εμφανιστεί και η εντυπωσιακή εξάπλωσή της μόλις ξεκινούσε. «Μεταφέρουμε την εμφάνιση των οικόσιτων γατών από πριν από 8.000 ή 9.000 χρόνια σε μόλις 2.000 χρόνια πριν», αναφέρει ο de Martino.

Οι γενετικές αναλύσεις έδειξαν ότι οι σύγχρονες οικόσιτες γάτες παρουσιάζουν τη μεγαλύτερη γενετική ομοιότητα με τις αφρικανικές αγριόγατες της Τυνησίας.

Οι γάτες της αρχαίας Αιγύπτου

Η Αίγυπτος ήταν ο σημαντικότερος από τους πρώιμους πολιτισμούς που ενθάρρυναν την παρουσία των γατών. Οι γάτες στην Αίγυπτο λατρεύονταν σαν θεές. Όλοι γνωρίζουμε την Μπαστέτ, την αιγυπτιακή θεά που συνδεόταν με τη γονιμότητα, την υγεία, την προστασία και την οικογενειακή ζωή.

Οι γάτες εμφανίζονται συχνά στις απεικονίσεις της αρχαίας Αιγύπτου, τόσο ως μέλη των ανθρώπινων σπιτιών όσο και με τη μορφή της ίδιας της Μπαστέτ. Στις πρώιμες απεικονίσεις, η θεά παρουσιαζόταν ως λέαινα, αλλά αργότερα άρχισε να απεικονίζεται με τη μορφή οικόσιτης γάτας.

Με βάση τα εικονογραφικά στοιχεία και την εκτεταμένη πρακτική της μουμιοποίησης γατών στο πλαίσιο της λατρείας της Μπαστέτ, καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι η Αίγυπτος ήταν πιθανότατα το κύριο κέντρο εξημέρωσης των γατών.

Πώς έφτασαν οι γάτες στην Ευρώπη

Πώς έφτασαν όμως οι γάτες στην Ευρώπη; Πιθανότατα, οι γάτες μετακινήθηκαν προς τον βορρά από την Αίγυπτο μέσω εμπορικών οδών. Δείγματα που βρέθηκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο χρονολογούνται στην ύστερη Εποχή του Σιδήρου, γεγονός που υποδηλώνει ότι εκείνη την περίοδο σημειώθηκε ένα πρώτο κύμα εξάπλωσης των γατών στην Ευρώπη.

Αργότερα, οι οικόσιτες γάτες εξαπλώθηκαν στην ευρωπαϊκή ήπειρο με μεγαλύτερη ένταση κατά τις περιόδους της ελληνικής και της ρωμαϊκής κυριαρχίας.

Ωστόσο, οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι το γενετικό υλικό από μουμιοποιημένες γάτες της Αιγύπτου δεν έχει ακόμη αναλυθεί με αξιόπιστο τρόπο. «Πιστεύουμε ότι η Αίγυπτος παραμένει η επικρατέστερη υποψήφια περιοχή για την προέλευση των οικόσιτων γατών, δεδομένων των εκτεταμένων εικονογραφικών στοιχείων που έχουν διασωθεί. Ωστόσο, δεν διαθέτουμε γενετικά δεδομένα από την Αίγυπτο για να το αποδείξουμε. Από γενετική άποψη, τουλάχιστον, η προέλευση από τη δυτική Βόρεια Αφρική φαίνεται να στηρίζεται σε ισχυρότερα στοιχεία», σημειώνει ο De Martino.

Πηγές: www.futura-sciences.com, www.livescience.com