Ένας στοργικός κηδεμόνας σκύλου γνωρίζει καλά το ζώο του, τις συνήθειές του και τον τρόπο με τον οποίο εκφράζει τη χαρά, την ηρεμία ή την ανησυχία του. Γι’ αυτό και όταν εμφανιστεί μια ξαφνική αλλαγή στη συμπεριφορά του, όπως νευρικότητα, η ανησυχία είναι εύλογη.

Η επιθετικότητα στους σκύλους δεν εκδηλώνεται μόνο με δάγκωμα. Περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα συμπεριφορών, που ξεκινούν από πιο ήπια σημάδια, όπως το απότομο «πάγωμα» του σώματος και το επίμονο, έντονο βλέμμα, και μπορεί να εξελιχθούν σε γρύλισμα, απότομη κίνηση προς τα εμπρός, «δοκιμαστικό» δάγκωμα στον αέρα ή ακόμη και με πραγματικό δάγκωμα.

Σε αυτή τη φάση, το πιο σημαντικό για έναν κηδεμόνα είναι να αναγνωρίσει έγκαιρα αυτά τα σημάδια και να μην τα αγνοήσει. Αυτό που χρειάζεται είναι να δοθεί χώρος στο ζώο, να απομακρυνθεί το ερέθισμα που το πιέζει και να αποφευχθούν έντονες αντιδράσεις που μπορεί να οδηγήσουν σε κλιμάκωση.

Η Victoria Stilwell, εκπαιδεύτρια σκύλων με διεθνή παρουσία, έχει επισημάνει ότι πίσω από την επιθετικότητα βρίσκεται συχνά ο φόβος, και ότι η τιμωρία μπορεί να ενισχύσει το πρόβλημα αντί να το λύσει. Ο Ian Dunbar, βρετανός κτηνίατρος και ειδικός στη συμπεριφορά σκύλων, τονίζει τη σημασία της πρώιμης κοινωνικοποίησης, ενώ η Karen Overall, κτηνίατρος συμπεριφοράς και πανεπιστημιακή καθηγήτρια, υπογραμμίζει ότι κάθε ξαφνική αλλαγή στη συμπεριφορά πρέπει να εξετάζεται πρώτα ως πιθανό ιατρικό ζήτημα.

Το φύλο και η ηλικία μπορούν επίσης να επηρεάσουν τη συμπεριφορά. Στα αρσενικά σκυλιά και ειδικά στα μη στειρωμένα η τεστοστερόνη δεν προκαλεί από μόνη της επιθετικότητα, αλλά μπορεί να παρουσιαστεί ανταγωνισμός. Επίσης, η εδαφική επιθετικότητα μπορεί να εμφανιστεί και στα δύο φύλα.

Στα θηλυκά σκυλιά, οι ορμονικές αλλαγές, ο οίστρος και η μητρότητα μπορούν να ενισχύσουν την προστατευτικότητα και την πιθανότητα επιθετικών αντιδράσεων, ιδιαίτερα όταν το ζώο θεωρεί ότι απειλείται το ίδιο ή τα κουτάβια του.

Στους ηλικιωμένους σκύλους, η επιθετικότητα συνδέεται συχνότερα με ιατρικούς ή γνωστικούς παράγοντες παρά με αλλαγή προσωπικότητας. Ο πόνος από αρθρίτιδα ή οδοντικά προβλήματα, η απώλεια όρασης ή ακοής που τους κάνει να τρομάζουν πιο εύκολα, καθώς και η γνωστική δυσλειτουργία που μοιάζει με άνοια, μπορούν να προκαλέσουν σύγχυση, άγχος και ευερεθιστότητα.

Παράλληλα, τα μικρόσωμα σκυλιά φαίνεται να εκδηλώνουν πιο συχνά επιθετικότητα σε σύγκριση με τα μεσαία ή μεγάλα, ενώ σε σπίτια με περισσότερα από ένα σκυλιά, οι συγκρούσεις εμφανίζονται συχνότερα μεταξύ θηλυκών, αν και η ιδιοσυγκρασία κάθε ζώου παραμένει ο καθοριστικός παράγοντας.

Ο κηδεμόνας μπορεί να βοηθήσει ουσιαστικά όταν δίνει χώρο στο ζώο αντί να το πιέζει, αποφεύγει φωνές και τιμωρίες που αυξάνουν το στρες, εξασφαλίζει καθημερινή εκτόνωση και σταθερότητα στο περιβάλλον και απευθύνεται σε κτηνίατρο όταν υπάρχει υποψία πόνου ή ασθένειας. Παράλληλα, είναι σημαντικό να προστατεύει τον εαυτό του και τους γύρω του, αποφεύγοντας να πλησιάσει έναν σκύλο που δείχνει ένταση ή προειδοποιητικά σημάδια και απομακρύνοντας ήρεμα παιδιά ή άλλα ζώα χωρίς πανικό.

Η χρήση λουριού σε δύσκολες καταστάσεις, η δημιουργία ενός ήσυχου χώρου όπου ο σκύλος μπορεί να αποσυρθεί και η αποφυγή ερεθισμάτων που τον στρεσάρουν μπορούν να μειώσουν σημαντικά την επιθετικότητα. Επίσης, η συνεργασία με έναν ειδικό που χρησιμοποιεί θετικές μεθόδους εκπαίδευσης βοηθά το ζώο να μάθει σταδιακά να διαχειρίζεται ό,τι το δυσκολεύει, χωρίς φόβο και χωρίς πίεση.

Οι 5 πιο συχνές αιτίες επιθετικότητας

1. Η πλήξη

Ένας σκύλος που μένει πολλές ώρες μόνος, χωρίς επαρκή σωματική και πνευματική εκτόνωση, βόλτες, ερεθίσματα και ουσιαστική αλληλεπίδραση με τον άνθρωπό του, συσσωρεύει ενέργεια και ένταση, οι οποίες θα εκφραστούν με υπερκινητικότητα, νευρικότητα ή ακόμη και επιθετικές αντιδράσεις, ιδιαίτερα τη στιγμή που θα έρθει σε επαφή με ανθρώπους ή άλλα ζώα. Η καθημερινή άσκηση και οι δημιουργικές δραστηριότητες, που ενεργοποιούν το μυαλό του, όπως παιχνίδια αναζήτησης τροφής, βοηθούν σημαντικά την ψυχική ισορροπία και ευζωία του.

2. Το άγχος και ο φόβος

Ο φόβος βρίσκεται πίσω από πολλές μορφές επιθετικότητας. Ένας σκύλος που νιώθει ότι απειλείται ή δεν έχει τρόπο να απομακρυνθεί από μια κατάσταση που του προκαλεί στρες, ίσως αντιδράσει αμυντικά. Αυτό μπορεί να συμβεί ακόμη και σε περιβάλλον που φαίνεται ασφαλές, όπως μέσα στο σπίτι. Δυνατοί θόρυβοι, όπως τα πυροτεχνήματα, προηγούμενες τραυματικές εμπειρίες ή σημαντικές αλλαγές στη ζωή του, όπως μετακόμιση, νέο μέλος στην οικογένεια, νέο κατοικίδιο ή αλλαγή ρουτίνας, μπορούν να τον αποσταθεροποιήσουν. 

3. Ο πόνος

Ο πόνος αποτελεί μία από τις πιο συχνές και συχνά υποτιμημένες αιτίες επιθετικότητας. Ένας σκύλος που πονάει δεν μπορεί να εξηγήσει τι του συμβαίνει, προσπαθεί όμως να προστατεύσει τον εαυτό του. Έτσι, μπορεί να γρυλίσει, να δείξει τα δόντια του ή να αντιδράσει όταν κάποιος τον αγγίζει, ακόμη κι αν πρόκειται για τον ίδιο τον κηδεμόνα του. Προβλήματα όπως αρθρίτιδα, οδοντικές παθήσεις, τραυματισμοί ή χρόνιες φλεγμονές μπορούν να αλλάξουν τη συμπεριφορά από τη μία στιγμή στην άλλη. Γι’ αυτό και κάθε ξαφνική αλλαγή απαιτεί άμεση κτηνιατρική αξιολόγηση.

4. Η εγκυμοσύνη και η μητρότητα

Κατά την εγκυμοσύνη και ιδιαίτερα μετά τη γέννα, μια θηλυκή σκυλίτσα μπορεί να γίνει πιο επιφυλακτική ή και επιθετική. Το ένστικτο προστασίας ενεργοποιείται έντονα, καθώς το ζώο νιώθει την ανάγκη να προστατεύσει τον εαυτό του και τα κουτάβια του. Ακόμη και γνώριμα πρόσωπα μπορεί να αντιμετωπιστούν με καχυποψία αν πλησιάσουν πολύ. Σε αυτή τη φάση είναι σημαντικό να εξασφαλίζεται ένα ήρεμο, ασφαλές και προβλέψιμο περιβάλλον.

5. Νευρολογικά προβλήματα και άλλες παθήσεις

Ορισμένα νευρολογικά προβλήματα μπορούν να αλλάξουν αισθητά τη συμπεριφορά ενός σκύλου και να αιφνιδιάσουν τον κηδεμόνα. Όγκοι στον εγκέφαλο, τραυματισμοί στο κεφάλι, επιληπτικές κρίσεις ή άλλες παθήσεις μπορεί να συνδεθούν με σύγχυση, αποπροσανατολισμό, ευερεθιστότητα και επιθετικότητα. Ο Simon Platt, κτηνίατρος νευρολόγος που έχει διατελέσει καθηγητής νευρολογίας και νευροχειρουργικής στο University of Georgia, έχει αναδείξει πόσο σημαντικό είναι να εξετάζεται το νευρολογικό υπόβαθρο όταν ένας σκύλος εμφανίζει ξαφνικές αλλαγές στη συμπεριφορά μαζί με κρίσεις, διαταραχές στην όραση ή αστάθεια. Η διάγνωση βασίζεται σε πλήρες ιστορικό, κλινική και νευρολογική εξέταση και όταν χρειάζεται με αιματολογικό έλεγχο, μαγνητική ή αξονική τομογραφία και ανάλυση εγκεφαλονωτιαίου υγρού.

Η επιθετικότητα του σκύλου μας δεν είναι κάτι που πρέπει να μας φοβίζει, αντιθέτως πρέπει να βοηθήσουμε αυτό το μοναδικό πλάσμα να είναι ευτυχισμένο στην οικογένειά του. Κάθε ζώο είναι μοναδικό και αξίζει την αγάπη και την αμέριστη φροντίδα και υπομονή μας.

Με πληροφορίες από τους οργανισμούς Veterinary Emergency Group, American Veterinary Society of Animal Behavior.