«Κάνουμε εκπαίδευση κάθε μέρα.» Αυτή είναι μια φράση που ακούω πολύ συχνά. Και μετά ρωτάω: «Πόση ώρα;» «Δέκα λεπτά το πρωί και δέκα το απόγευμα.» Εδώ βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα στην εκπαίδευση σκύλων.

Νομίζεις ότι εκπαιδεύεις τον σκύλο σου για 20 λεπτά την ημέρα. Στην πραγματικότητα τον εκπαιδεύεις 24 ώρες το 24ωρο. Όταν του δίνεις λιχουδιά επειδή κάθισε, τον εκπαιδεύεις. Όταν του ανοίγεις την πόρτα ενώ πηδάει πάνω σου, τον εκπαιδεύεις. Όταν σε τραβάει προς ένα δέντρο και τον ακολουθείς, τον εκπαιδεύεις. Όταν γαβγίζει για φαγητό και του βάζεις το μπολ κάτω, πάλι τον εκπαιδεύεις.

Το μόνο ερώτημα είναι:

Του μαθαίνεις αυτό που θέλεις ή αυτό που δεν θέλεις;

Αυτά είναι πέντε από τα πιο συνηθισμένα λάθη

Λάθος #1: Πιστεύεις ότι η εκπαίδευση γίνεται μόνο στο «μάθημα»

Βάζεις το τσαντάκι με τις λιχουδιές. Λες «κάτσε». «Μπράβο». «Ξάπλα». «Μπράβο». Τελειώνει το δεκάλεπτο. Και μετά; Ο σκύλος κάνει ό,τι θέλει μέχρι την επόμενη συνεδρία. Αυτό δεν λειτουργεί. Γιατί ο σκύλος δεν έχει κουμπί «training mode». Μαθαίνει συνεχώς από κάθε συνέπεια που ακολουθεί τη συμπεριφορά του. Αν, για παράδειγμα, πηδάει πάνω σου όταν μπαίνεις σπίτι και εσύ γελάς, του μιλάς και τον χαϊδεύεις, το χάδι είναι επιβράβευση. Δεν έχει σημασία αν πριν από μία ώρα κάνατε τέλειο «κάτσε». Του δίδαξες ότι το πήδημα λειτουργεί. Άρα άλλαξε τον τρόπο που σκέφτεσαι. Δεν εκπαιδεύεις μόνο όταν κρατάς λιχουδιά. Εκπαιδεύεις κάθε φορά που αντιδράς στη συμπεριφορά του σκύλου σου.

Λάθος #2: Του δίνεις υπερβολική ελευθερία

Αυτό είναι ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που βλέπω ειδικά με κουτάβια και νεαρούς σκύλους.Φέρνουμε έναν σκύλο στο σπίτι και από την πρώτη μέρα του δίνουμε πρόσβαση παντού.

Σαλόνι

Κουζίνα

Υπνοδωμάτιο

Καναπέδες

Κρεβάτια

Μπαλκόνι

Και πολλές φορές τον αφήνουμε να κυκλοφορεί ανεξέλεγκτος ακόμη και όταν δεν μπορούμε να τον επιβλέπουμε. Μετά αρχίζουν τα προβλήματα. Κάνει τουαλέτα μέσα στο σπίτι. Μασάει έπιπλα. Κλέβει αντικείμενα. Ανεβαίνει όπου θέλει. Γαβγίζει από το παράθυρο. Και τότε λέμε: «Γιατί τα κάνει όλα αυτά;» Γιατί του έδωσες την ευκαιρία να τα κάνει. Θυμήσου έναν βασικό κανόνα της εκπαίδευσης:

Δεν μπορείς να ελέγξεις έναν ελεύθερο σκύλο. Η ελευθερία δεν είναι κάτι που πρέπει να δίνεται απεριόριστα από την πρώτη μέρα. Είναι κάτι που ο σκύλος κερδίζει σταδιακά, όσο μαθαίνει τους κανόνες του σπιτιού. Αν δεν μπορείς να τον επιβλέπεις, χρησιμοποίησε crate. Αν είναι μαζί σου μέσα στο σπίτι αλλά ακόμα δεν εμπιστεύεσαι τη συμπεριφορά του, μπορείς να χρησιμοποιήσεις λουρί ώστε να έχεις έλεγχο. Το crate και το λουρί δεν είναι τιμωρία. Είναι εργαλεία πρόληψης. Γιατί είναι πολύ πιο εύκολο να μην αφήσεις έναν σκύλο να μάθει μια λάθος συμπεριφορά, παρά να προσπαθείς μετά για εβδομάδες ή μήνες να τη διορθώσεις. Και εδώ υπάρχει κάτι σημαντικό:

Η ελευθερία πρέπει να αυξάνεται μαζί με την υπευθυνότητα του σκύλου.

Μία καλή εβδομάδα;

– Δώσε του λίγο περισσότερη ελευθερία

– Ξεκίνησαν πάλι τα προβλήματα;

– Κάνε ένα βήμα πίσω και αύξησε τον έλεγχο

– Δεν είναι σκληρό

– Είναι εκπαίδευση

Στην εκπαίδευση σκύλων μπορείς να κάνεις το σωστό πράγμα τη λάθος στιγμή και να καταλήξεις να διδάσκεις λάθος συμπεριφορά.

Ζητάς «κάτσε». Ο σκύλος κάθεται. Ψάχνεις την τσέπη σου. Βγάζεις τη λιχουδιά. Εκείνος στο μεταξύ σηκώνεται. Και τότε του τη δίνεις.

Εσύ πιστεύεις ότι επιβράβευσες το κάθισμα. Ο σκύλος μπορεί να έχει συνδέσει την επιβράβευση με το σήκωμα. Αυτό είναι timing. Και είναι τεράστιο κομμάτι της εκπαίδευσης. Η επιβράβευση πρέπει να σημαδεύει τη στιγμή της σωστής συμπεριφοράς. Το ίδιο και η διόρθωση. Αν επιστρέψεις στο σπίτι και βρεις ένα παπούτσι κατεστραμμένο, δεν έχει νόημα να φωνάζεις στον σκύλο. Το παπούτσι μπορεί να το έφαγε πριν από μία ώρα. Για εσένα το «έγκλημα» είναι προφανές. Για τον σκύλο, η φωνή σου συμβαίνει τώρα. Δεν μπορείς να διορθώσεις αποτελεσματικά κάτι που έχει ήδη τελειώσει. Γι’ αυτό το timing είναι ίσως η μεγαλύτερη διαφορά ανάμεσα στο:

«Ο σκύλος δεν καταλαβαίνει τίποτα» και στο: «Το έμαθε μέσα σε λίγες επαναλήψεις.»

Λάθος #4: Πιστεύεις ότι επειδή το κάνει στο σπίτι, το έχει μάθει

«Στο σπίτι κάνει τέλειο “έλα”. Αλλά στο πάρκο με γράφει.»

Φυσιολογικό. Το πρόβλημα δεν είναι ότι ο σκύλος έγινε ξαφνικά ανυπάκουος. Το πρόβλημα είναι ότι σταμάτησες την εκπαίδευση πολύ νωρίς. Η εκπαίδευση δεν τελειώνει όταν ο σκύλος καταλάβει μια εντολή στο σαλόνι.

Υπάρχουν διαφορετικά στάδια:

1. Μάθηση — εξηγείς τι σημαίνει η εντολή.

2. Διόρθωση — αρχίζεις να βάζεις όρια και να του δείχνεις ότι η εντολή δεν είναι προαιρετική.

3. Γενίκευση — δουλεύεις την ίδια συμπεριφορά σε διαφορετικά μέρη και με διαφορετικά ερεθίσματα.

Το «κάτσε» στο άδειο σαλόνι δεν είναι το ίδιο με το «κάτσε» δίπλα σε έναν άλλο σκύλο στο πάρκο. Για εσένα είναι η ίδια λέξη. Για τον σκύλο είναι εντελώς διαφορετική εικόνα. Γι’ αυτό προχωράς σταδιακά.

– Σαλόνι

– Διάδρομος

– Είσοδος πολυκατοικίας

– Πεζοδρόμιο

– Ήσυχο πάρκο

– Μετά περισσότερο κόσμο

– Μετά περισσότερα ερεθίσματα

Δεν πηγαίνεις από το νηπιαγωγείο κατευθείαν στις πανελλήνιες και μετά κατηγορείς τον μαθητή επειδή απέτυχε. Και όσο ο σκύλος δεν είναι αξιόπιστος, χρησιμοποιείς λουρί ή μακρύ οδηγό. Γιατί δεν μπορείς να ελέγξεις έναν ελεύθερο σκύλο.

Λάθος #5: Δεν υπάρχει πρόγραμμα, εκτόνωση και κοινός κανόνας από όλους

Θέλεις τον σκύλο συγκεντρωμένο. Αλλά έχει περάσει όλη τη μέρα μέσα στο σπίτι.

Θέλεις να μη ζητάει φαγητό από το τραπέζι. Αλλά εσύ δεν του δίνεις τίποτα και η γιαγιά του πετάει κοτόπουλο όταν δεν κοιτάς.

Θέλεις να μην ανεβαίνει στον καναπέ. Εσύ τον κατεβάζεις.

Ο σύντροφός σου λέει: «Έλα μωρέ, άστον σήμερα.»

Τι ακριβώς περιμένεις να μάθει; Για να δουλέψει η εκπαίδευση πρέπει πρώτα να υπάρχει μια καθημερινότητα που βγάζει νόημα. Ο σκύλος χρειάζεται εκτόνωση. Χρειάζεται πρόγραμμα. Χρειάζεται όρια. Και χρειάζεται όλοι στο σπίτι να παίζουν με τους ίδιους κανόνες. Δεν γίνεται ένας άνθρωπος να εκπαιδεύει και άλλοι τρεις να ξε-εκπαιδεύουν.

Πριν κατηγορήσεις τον σκύλο, κοίτα εσένα

Αυτό είναι ίσως το πιο δύσκολο κομμάτι της εκπαίδευσης. Να δεχτείς ότι πολλές φορές το πρόβλημα δεν είναι ο σκύλος. Είναι αυτά που του έχουμε μάθει. Άθελά μας. Η καλή είδηση είναι ότι αυτό σημαίνει πως μπορείς να αλλάξεις πολλά πράγματα ξεκινώντας από τη δική σου συμπεριφορά.

– Σταμάτα να επιβραβεύεις αυτό που δεν θέλεις.

– Δούλεψε το timing σου.

– Μην παραλείπεις στάδια.

– Μην του δίνεις περισσότερη ελευθερία απ’ όση μπορείς να ελέγξεις.

– Και βάλε κοινά όρια για όλους.

– Δεν χρειάζεσαι 100 διαφορετικές τεχνικές.

Χρειάζεσαι συνέπεια στις βασικές αρχές. Ο σκύλος σου ήδη εκπαιδεύεται κάθε μέρα. Το θέμα είναι να αρχίσεις επιτέλους να αποφασίζεις εσύ τι μαθαίνει.

Γιάννης Ψαρόπουλος
Εκπαιδευτής σκύλων – Dog Secret