Οι πιο συχνοί μύθοι που πιστεύουμε για τα φίδια
Αγγελική Μακρή
11/10/2026
Ανήκουν στο ζωικό βασίλειο και είναι από τους πιο εύκολους στόχους, τουλάχιστον στην Ελλάδα, για να δημιουργηθούν παρεξηγήσεις. Ο λόγος για τα φίδια, που δέχονται συχνά επιθέσεις, χωρίς όμως να φταίνε.
Μύθος #1: «Τα φίδια κοιμούνται τον χειμώνα και ξυπνούν την άνοιξη. Αν δούμε κάποιο φίδι να κυκλοφορεί ξύπνιο μέσα στο καταχείμωνο, αυτό είναι κακό σημάδι / θα γίνει σεισμός / θα χιονίσει»
Σε αντίθεση με κάποια θηλαστικά, τα φίδια δεν πέφτουν σε χειμερία νάρκη. Άρα, δεν είναι από τα είδη που ξεκινούν να κοιμούνται στις αρχές του χειμώνα μέχρι τις αρχές της άνοιξης. Αυτό που ισχύει είναι πως παραμένουν περισσότερο δραστήρια την άνοιξη, το καλοκαίρι και το φθινόπωρο. Τον χειμώνα, ειδικά σε περιοχές που ο καιρός είναι ήπιος και δεν πέφτει η θερμοκρασία κάτω από τους 7-10 βαθμούς Κελσίου υπό τη σκιά, είναι πιθανό να τα δούμε να έχουν κανονική δραστηριότητα. Σε χαμηλότερες θερμοκρασίες, αποσύρονται σε κρυψώνες και μπαίνουν σε έναν ελαφρύ λήθαργο, όπου οι μεταβολικοί τους ρυθμοί μειώνονται στο ελάχιστο. Είναι πιθανό να ενεργοποιηθούν ξανά όταν ανέβει η θερμοκρασία σε ανεκτά επίπεδα, ακόμα και παροδικά. Έτσι, ένα φίδι μπορεί να βρίσκεται σε λήθαργο, να δραστηριοποιηθεί μια ηλιόλουστη χειμωνιάτικη μέρα με 10 βαθμούς Κελσίου, να ξαναπέσει σε λήθαργο το ίδιο βράδυ, και ούτω καθεξής, κάτι που είναι εντελώς φυσιολογικό.
Μύθος #2: «Οι οικολόγοι αφήνουν φίδια και άλλα άγρια ζώα»
Αυτό είναι κάτι που ακούμε πολύ συχνά. Ποτέ κανένας οικολόγος ή περιβαλλοντική οργάνωση δεν προέβη σε απελευθέρωση ζώων για εμπλουτισμό στην Ελλάδα. Κάτι τέτοιο θα ήταν άκρως αντι-οικολογικό και οι περιβαλλοντικές οργανώσεις το γνωρίζουν πολύ καλά. Οι συνθήκες ενός βιοτόπου είναι αυτές που καθορίζουν τα μεγέθη των πληθυσμών.
Μύθος #3: «Όταν ζευγαρώνουν τα φίδια, τυλίγονται μεταξύ τους σαν πλεξούδα με ανασηκωμένα κεφάλια, σε μια διαδικασία που μοιάζει με χορό»
Πρόκειται για πολύ συνηθισμένη παρερμηνεία της μάχης δύο αρσενικών φιδιών για την επικράτεια. Το ζευγάρωμα δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί με τόσα τυλίγματα, καθώς τα γεννητικά όργανα των φιδιών πρέπει να παραμείνουν ενωμένα για τη σύζευξη, και κάτι τέτοιο απαιτεί σταθερότητα. Η αλήθεια είναι πως το ζευγάρωμα των φιδιών είναι μια πολύ ήρεμη διαδικασία, χωρίς τυλίγματα και ανασηκωμένα κεφάλια, σχεδόν στατικό.
Μύθος #4: «Οι οχιές μένουν ακίνητες για να μην τις δουν, έτσι ώστε να καταφέρουν να δαγκώσουν»
Οι οχιές πράγματι μπορεί να μείνουν ακίνητες αν αντιληφθούν την ανθρώπινη παρουσία, όμως δεν το κάνουν για να μας στήσουν ενέδρα. Είναι σχετικά αργοκίνητα φίδια στη μετακίνηση, και όταν αντιληφθούν έναν θηρευτή πολύ κοντά τους, παραμένουν ακίνητες βασισμένες στο καμουφλάζ τους για να μην γίνουν αντιληπτές. Αν νιώσουν ότι έγιναν αντιληπτές τότε ή τρέπονται σε φυγή, αν υπάρχει ο απαραίτητος χώρος, ή κουλουριάζονται σε θέση άμυνας και συρίζουν για να δηλώσουν την παρουσία τους και να προειδοποιήσουν, στην προσπάθειά τους να τις αφήσουμε ήσυχες. Θα ήταν ανόητο εκ μέρους τους να στήνουν ενέδρα σε πολύ μεγαλύτερα ζώα, όταν μάλιστα το δάγκωμά τους δεν θα βγάλει άμεσα εκτός μάχης τους θηρευτές.
Μύθος #5: «Το σφύριγμα και ο θόρυβος στον περίπατο απομακρύνουν τα φίδια»
Τα φίδια δεν έχουν αυτιά ή ακουστικά ανοίγματα, και είναι πρακτικώς κουφά. Αντιλαμβάνονται μόνο κραδασμούς και ήχους πολύ χαμηλών συχνοτήτων. Ακόμα και τους κραδασμούς όμως δεν είναι σε θέση να αντιληφθούν από ποια κατεύθυνση έρχονται. Αν ένα φίδι κινείται στα ανοιχτά και νιώσει μέσω των κραδασμών ότι κάποιος πλησιάζει, είναι πολύ πιθανό να μείνει ακίνητο μέχρις ότου έχει οπτική επαφή με αυτόν που προκαλεί τους κραδασμούς, ή/και για να μείνει «κρυμμένο» στο καμουφλάζ της ακινησίας. Είναι προτιμότερο λοιπόν ο πεζοπόρος να βλέπει που βαδίζει, παρά να κάνει θορύβους και κραδασμούς στο έδαφος.
Μύθος #6: «Κάποια φίδια μαστιγώνουν με την ουρά»
Η ουρά των φιδιών είναι πολύ μικρή και το υπόλοιπο σώμα τους περιέχει τα ευαίσθητα ζωτικά τους όργανα. Είναι αδύνατον να μαστιγώσει ένα φίδι με την ουρά ή το σώμα του. Υπάρχουν κάποιες μεγάλες εξωτικές σαύρες που χρησιμοποιούν την ουρά τους ως «μαστίγιο» για άμυνα, όμως δεν υπάρχει κανένα φίδι που να μπορεί να κάνει το ίδιο, παγκοσμίως. Αν πιαστούν ή πατηθούν φίδια όπως η Δενδρογαλιά, ο Έφιος, η Σαΐτα, ή άλλα παρόμοια φίδια της ίδιας οικογένειας, κάνουν πολύ απότομες και σπασμωδικές κινήσεις, στην προσπάθειά τους να ξεφύγουν – να απελευθερωθούν, έτσι ενδέχεται να χτυπηθούν επάνω στο σώμα αυτού που τα ακινητοποιεί. Αυτό θα μπορούσε από κάποιον να ερμηνευτεί ως εσκεμμένο «μαστίγωμα». Πρόκειται όμως για αντίδραση πανικού, και όχι άμυνας ή επίθεσης. Επιπλέον, ο πόνος που προκαλείται από κάτι τέτοιο είναι αμελητέος ή ανύπαρκτος.
Με πληροφορίες από το herpetofauna.gr και το κείμενο του βιολόγου Ηλία Στραχίνη
