Μπορεί να είναι ένα φίδι ντροπαλό; Ναι, μπορεί. Και αν σκεφτούμε ότι δεν θέλει πολλά πολλά μαζί μας, αλλά την ησυχία και το φαγητό του, θα αλλάξουμε την άσχημη γνώμη που έχουμε για τα πιο παρεξηγημένα ερπετά του ζωικού βασιλείου.

Σε αντίθεση με τις γάτες ή τις αλεπούδες που τις βλέπουμε μπροστά μας να μπαίνουν στις αυλές, να κυκλοφορούν στους δρόμους και να ψάχνουν στα σκουπίδια, τα φίδια είναι ντροπαλά, σχεδόν αντικοινωνικά. Αυτό που θέλουν είναι ένα μέρος να κουλουριαστούν, ένα δέντρο να τυλιχτούν και την τροφή τους, που σίγουρα δεν είναι ο άνθρωπος.

Ένας από τους πιο ντροπαλούς πρεσβευτές των φιδιών είναι η Στεφανοφόρος η αυστριακή. Η επιστημονική της ονομασία είναι Coronella austriaca, που σημαίνει, μικρό αυστριακό στέμμα.

Πού συναντάμε τη Στεφανοφόρο

Σε ορεινές και ημιορεινές περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας και της Εύβοιας. Υπάρχει ένα μοναδικό μουσειακό δείγμα από τη Σαμοθράκη που χρονολογείται περίπου έναν αιώνα πίσω, συνεπώς η κατάσταση του πληθυσμού στο νησί είναι σήμερα άγνωστη.

Χαρακτηριστικά της Στεφανοφόρου

Το συνολικό μήκος σώματος, μαζί με την ουρά, μπορεί να φτάσει τα 70 cm, πολύ σπάνια περισσότερο. Το σώμα της είναι σχετικά κοντόχοντρο και έχει μεγάλες φολίδες-πλάκες στο κεφάλι. Τα θηλυκά γίνονται πιο μεγάλα από τα αρσενικά.

Όπως στα περισσότερα φίδια, τα αρσενικά διακρίνονται και από την πιο μακριά και χοντρή ουρά. Το βασικό χρώμα στη ράχη και τα πλευρά της είναι γκρι, μπεζ, ή καφέ. Τυπικά έχουν δύο παράλληλες σειρές από σκούρες καφέ (σχεδόν μαύρες) κηλίδες, οι οποίες διατρέχουν τη ράχη κατά μήκος από το κεφάλι έως και την ουρά. Οι αντικριστές κηλίδες συχνά ενώνονται και σχηματίζουν κάθετες μπάρες κατά μήκος της ράχης. Πολύ συχνά 4 αχνές λωρίδες, σκουρότερες από το βασικό χρώμα, διατρέχουν το σώμα κατά μήκος, οι δύο ακριβώς επάνω στη σειρά των κηλίδων και μία ακόμα σε κάθε πλευρά. Σε κάποια άτομα μπορεί να εμφανίζεται και μια σειρά από κηλίδες κατά μήκος της κάθε πλευράς. Πολύ σπάνια κάποια άτομα μπορεί να έχουν πορτοκαλί ή ροζ βασικό χρώμα με κόκκινες κηλίδες/σχέδια.

Στο κεφάλι μετωπικά υπάρχει σκούρο σχέδιο το οποίο συχνά καταλήγει σε δύο παράλληλες προεξοχές με κατεύθυνση προς τα πίσω, στην ίδια ευθεία με τις σειρές των κηλίδων, και πολλές φορές ενώνονται με τις πρώτες κηλίδες. Μια σκούρη γραμμή ξεκινάει από κάθε ρουθούνι, ενώνεται με το μάτι και συνεχίζεται ως την άκρη του στόματος, ενώ συχνά εκτείνεται και στο λαιμό ή και πιο πίσω, στην ίδια ευθεία με τη σειρά των πλευρικών κηλίδων ή γραμμών (όταν αυτές είναι παρούσες). Η ίριδα είναι τυπικά σκούρη στο κάτω μέρος της, κόκκινη-πορτοκαλί κοντά στο πάνω μισό και κίτρινη-χρυσαφί στο πάνω μέρος της.

Οι ραχιαίες φολίδες είναι λείες, χωρίς τρόπιδες και διατάσσονται σε 19 (σπανιότερα 17 ή 21) σειρές στο μέσο του σώματος, Οι κοιλιακές φολίδες ιριδίζουν και μπορεί να είναι χρώματος μαύρου, μπλε ή πορτοκαλί (κυρίως στα ανήλικα). 

Η συμπεριφορά και οι συνήθειες της Στεφανοφόρου

Η Στεφανοφόρος είναι κυρίως ημερόβιο είδος, κυκλοφορεί δηλαδή την ημέρα. Συχνά όμως δραστηριοποιείται στο λυκόφως ακόμα και τη νύχτα, όταν οι θερμοκρασίες είναι σχετικά υψηλές. Αποφεύγει την πολλή έκθεση στον ήλιο και τις υψηλές θερμοκρασίες και παρατηρείται πιο εύκολα σε συνθήκες δροσιάς και συννεφιάς. Ακολουθεί έναν σχετικά κρυπτικό τρόπο ζωής, κινούμενη συνήθως κάτω από κάλυψη. Δραστηριοποιείται κυρίως μεταξύ Μαρτίου και Νοεμβρίου, αλλά μπορεί να δραστηριοποιηθεί και στις ζεστές ηλιόλουστες ημέρες του χειμώνα στα χαμηλά υψόμετρα της κατανομής της, τα οποία είναι από 400 έως και 2000 μέτρα.

Ζευγαρώνει την άνοιξη. Τα αρσενικά ακινητοποιούν τα θηλυκά κατά την αναπαραγωγική διαδικασία, δαγκώνοντάς τα στο κεφάλι και κρατώντας τα, συνήθως όσο διαρκεί το ζευγάρωμα. Τα θηλυκά γεννούν 2-10 ολοκληρωμένα μικρά (ωοζωοτοκία) στα τέλη του καλοκαιρού ή στις αρχές του φθινοπώρου. Ενηλικιώνεται μετά το 2ο ή 3ο έτος της ηλικίας της και μπορεί να ξεπεράσει τα 13 χρόνια ζωής. Μπορεί να δαγκώσει αν πιαστεί, ενώ αν απειληθεί, συχνά συρίζει, παίρνει στάση άμυνας, πλαταίνει το κεφάλι, προσποιείται χτύπημα και τρεμοπαίζει-κροταλίζει την ουρά. Άλλες φορές τυλίγεται σαν μπάλα κρύβοντας το κεφάλι κάτω από το σώμα της.

Είναι δηλητηριώδες φίδι;

Η Στεφανοφόρος είναι μη δηλητηριώδες και ακίνδυνο φίδι για τον άνθρωπο. Όπως (πιθανότατα) όλα τα φίδια της Υπεροικογένειας Colubroidea, διαθέτει αδένες που εκκρίνουν τοξίνες στο σάλιο (γνωστοί ως Duvernoy’s glands) (Fry et al. 2003) και που επιδρούν στη λεία της κατά την αρπαγή και κατάποσή της.

Η Στεφανοφόρος είναι είδος χαμηλού κινδύνου. Οι απειλές και πιέσεις του είδους είναι η υποβάθμιση και η καταστροφή των ενδιαιτημάτων λόγω οικιστικής, τουριστικής, βιομηχανικής και αγρο-κτηνοτροφικής ανάπτυξης ή ρύπανσης, οι δρόμοι, οι πυρκαγιές, οι αδέσποτες γάτες, η εισαγωγή ξενικών θηρευτών (π.χ. κυνηγετικοί φασιανοί, παγώνια και μινκ), και η εσκεμμένη θανάτωση. Ως πιθανή απειλή μπορεί να θεωρηθεί και η εισαγωγή του ξενικού μύκητα που προσβάλλει τα φίδια και έχει εντοπιστεί σε χώρες της Ευρώπης, όχι όμως ακόμα στην Ελλάδα.

Πριν βιαστούμε να καταδικάσουμε ένα φίδι, αλλά και οποιοδήποτε άλλο πλάσμα έχει αποκτήσει κακή φήμη, μπορούμε να κάνουμε μια σύντομη έρευνα για να δούμε τι ακριβώς έχουμε μπροστά μας και να το αφήσουμε να συνεχίσει τη ζωή του ανενόχλητο.

Με πληροφορίες από το herpetofauna.gr