Πολλοί άνθρωποι έχουν παρατηρήσει ότι ο σκύλος τους αλλάζει συμπεριφορά όταν δει να εμφανίζεται κάποιο άτομο. Γαβγίζει, απομακρύνεται, κοιτάζει επίμονα, γρυλίζει, στέκεται ανάμεσα στον άνθρωπό του και στον άλλον. Και εμείς αναρωτιόμαστε: «Μήπως κατάλαβε κάτι που εγώ δεν έχω καταλάβει;»

Η απάντηση είναι ναι. Μπορεί να καταλάβει πράγματα που εμείς δεν τα έχουμε καταλάβει. Γι’ αυτό, όταν του συστήνουμε έναν καινούργιο άνθρωπο, παρατηρούμε προσεκτικά την αντίδρασή του.

Οι σκύλοι διαθέτουν εξαιρετικά ανεπτυγμένες αισθήσεις και είναι πολύ καλοί στο να παρατηρούν τη συμπεριφορά των ανθρώπων. Έρευνες δείχνουν ότι μπορούν επίσης να μάθουν ποιοι άνθρωποι είναι αξιόπιστοι και ποιοι όχι, βασιζόμενοι στις προηγούμενες αλληλεπιδράσεις τους. Εδώ όμως χρειάζεται προσοχή: Αυτό δεν σημαίνει- και αυτό είναι σημαντικό- ότι μπορούν να «διαβάσουν τον χαρακτήρα» κάποιου ή να γνωρίζουν αν ένας άνθρωπος είναι καλός ή κακός. Ας δούμε όμως τι ακριβώς συμβαίνει.

Ο σκύλος παρατηρεί όσα εμείς συχνά αγνοούμε

Αυτό που έχουμε να πούμε αρχικά είναι ότι οι σκύλοι δίνουν μεγάλη σημασία στη γλώσσα του σώματος, στις εκφράσεις του προσώπου, στη φωνή, στις κινήσεις και στη γενικότερη συμπεριφορά ενός ανθρώπου. Μια απότομη κίνηση, ένας έντονος τόνος φωνής ή ένας κακός τρόπος προσέγγισης μπορούν να στρεσάρουν έναν σκύλο και να τον κάνουν να αισθανθεί άβολα.

Επιπλέον, η όσφρησή τους είναι πολύ πιο ανεπτυγμένη από τη δική μας. Μπορούν να αντιληφθούν μυρωδιές και αλλαγές που εμείς δεν αντιλαμβανόμαστε. Αυτό μπορεί να επηρεάσει την αντίδρασή τους σε έναν άνθρωπο, χωρίς όμως, όπως αναφέραμε πιο πάνω, να σημαίνει ότι η μυρωδιά αυτή αποκαλύπτει την «πρόθεση» ή τον χαρακτήρα του άλλου ανθρώπου.

Με άλλα λόγια, ο σκύλος σας μπορεί να μην είναι «ανιχνευτής ψεύδους»– είναι όμως ένας εξαιρετικά παρατηρητικός αξιολογητής της συμπεριφοράς.

Οι σκύλοι μπορούν να αντιληφθούν τον φόβο ή την ένταση

Ένας σκύλος είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος και στη συναισθηματική κατάσταση του ανθρώπου του. Αν εμείς αισθανόμαστε άγχος, φόβο ή δυσφορία απέναντι σε κάποιον, ο σκύλος μπορεί να αντιληφθεί τις αλλαγές στη στάση του σώματός μας, στη φωνή μας ή στη συμπεριφορά μας.

Γιατί ο σκύλος μπορεί να αντιδράσει αρνητικά σε έναν συγκεκριμένο άνθρωπο;

Υπάρχουν πολλοί πιθανοί λόγοι, μεταξύ αυτών οι:

-Ο άνθρωπος μπορεί να κινείται ή να μιλά με τρόπο που ο σκύλος θεωρεί απειλητικό.

-Μπορεί να έχει προηγηθεί κάποια αρνητική εμπειρία με το συγκεκριμένο άτομο.

-Μπορεί να έχει συνδέσει τη συγκεκριμένη μυρωδιά, εμφάνιση ή συμπεριφορά με μια προηγούμενη δυσάρεστη εμπειρία.

-Μπορεί απλώς να μη νιώθει άνετα με αγνώστους ή με συγκεκριμένους τύπους ανθρώπων.

-Μπορεί να αντιδρά επειδή αντιλαμβάνεται τη δική μας ένταση απέναντι στο συγκεκριμένο πρόσωπο.

Ο σκύλος δεν είναι «ανιχνευτής κακών ανθρώπων»- Τον εμπιστευόμαστε αλλά χρησιμοποιούμε και τη δική μας κρίση

Αυτό είναι το σημαντικότερο εύρημα κάποιων ερευνών, το οποίο σημαίνει ότι ένας σκύλος μπορεί να είναι εξαιρετικός παρατηρητής, αλλά δεν διαθέτει κάποια μαγική ικανότητα που του επιτρέπει να γνωρίζει τις πραγματικές προθέσεις ενός ανθρώπου. Η αντίδρασή του αποτελεί ένα στοιχείο προς παρατήρηση και όχι απόδειξη. Οπότε αντί λοιπόν να σκεφτούμε «ο σκύλος μου τον κατάλαβε», είναι πιο σωστό να αναρωτηθούμε: «Τι ακριβώς αντιλαμβάνεται ο σκύλος μου και γιατί τον κάνει να νιώθει έτσι;»

Οι σκύλοι μπορεί να φαίνεται ότι αγαπούν τους πάντες άνευ όρων, όμως αυτό ισχύει κυρίως για ανθρώπους που τους συμπεριφέρονται καλά. Αν κάποιος τους απογοητεύσει επανειλημμένα, είναι πιθανό να χάσουν την εμπιστοσύνη τους και να πάψουν να ανταποκρίνονται στις εντολές του.

Με άλλα λόγια, είναι πολύ καλοί στο να αξιολογούν την αξιοπιστία των ανθρώπων. Αυτό πιθανότατα σχετίζεται με την εξαιρετική ικανότητά τους να παρατηρούν τη συμπεριφορά μας και με τη μακρά ιστορία στενής συμβίωσης με τον άνθρωπο. Η ικανότητα να αντιλαμβάνονται τα συναισθηματικά σήματα ενός ανθρώπου και να εκτιμούν αν μπορεί να τον εμπιστευτούν έχει μεγάλη σημασία για την επιβίωσή τους.

Τι αναφέρει μία έρευνα

Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα μελέτη του 2015 της ερευνήτριας Akiko Takaoka του Πανεπιστημίου του Κιότο, στην Ιαπωνία, δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Animal Cognition. Στο πείραμα αυτό που είχε τρία στάδια εξετάστηκαν 34 σκύλοι.

Αρχικά, ένας ερευνητής έδειχνε ένα δοχείο κάτω από το οποίο υπήρχε κρυμμένη τροφή. Οι σκύλοι ακολουθούσαν την υπόδειξή του και πήγαιναν στο σωστό δοχείο να βρουν την τροφή.

Στη συνέχεια οι σκύλοι έβλεπαν πού βρισκόταν πραγματικά η τροφή, αλλά ο ίδιος άνθρωπος έδειχνε επίτηδες το άδειο δοχείο.

Στην τρίτη φάση ο ίδιος άνθρωπος ξαναέδειχνε ένα δοχείο με τροφή. Αυτή τη φορά όμως οι σκύλοι ήταν πολύ λιγότερο πρόθυμοι να τον ακολουθήσουν. Είχαν πλέον μάθει ότι οι πληροφορίες του συγκεκριμένου ανθρώπου δεν ήταν αξιόπιστες. Τα αποτελέσματα; Μόλις το 8% των σκύλων ακολούθησε την υπόδειξή του.

Οι ερευνητές λοιπόν κατέληξαν ότι οι σκύλοι δεν κατανοούν απλώς τις ανθρώπινες χειρονομίες, αλλά μπορούν να αξιολογούν την αξιοπιστία του ανθρώπου που τους παρέχει την πληροφορία και να τροποποιούν ανάλογα τη συμπεριφορά τους.

Θέλησαν επίσης στη συνέχεια να διαπιστώσουν αν οι σκύλοι έχασαν γενικά την εμπιστοσύνη τους στους ανθρώπους ή μόνο στον συγκεκριμένο ερευνητή. Επανέλαβαν το πείραμα, αλλά στην τελευταία φάση αντικατέστησαν τον αναξιόπιστο ερευνητή με ένα καινούργιο άτομο, το οποίο έδειξε σωστά το δοχείο με την τροφή. Οι σκύλοι ακολούθησαν κανονικά την υπόδειξη του νέου ανθρώπου.

Αυτό είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον: οι σκύλοι δεν «έβγαλαν» το συμπέρασμα ότι όλοι οι άνθρωποι λένε ψέματα, όλοι είναι αναξιόπιστοι. Αντίθετα, φαίνεται ότι θυμήθηκαν ποιο συγκεκριμένο άτομο είχε αποδειχθεί αναξιόπιστο.

Καταλαβαίνουν οι σκύλοι αν κάποιος είναι «κακός»;

Εδώ βρίσκεται η πολύ σημαντική λεπτομέρεια. Η έρευνα της Takaoka δεν έδειξε ότι οι σκύλοι μπορούν να καταλάβουν αν κάποιος είναι καλός ή κακός άνθρωπος με ηθικούς όρους αλλά έδειξε κάτι πιο συγκεκριμένο:

-Οι σκύλοι μπορούν να μάθουν ότι ένας συγκεκριμένος άνθρωπος δεν είναι αξιόπιστος και να αλλάξουν τη συμπεριφορά τους απέναντί του.

Δηλαδή ένας σκύλος φαίνεται να μπορεί να σχηματίσει κάτι σαν:

«Αυτός ο άνθρωπος μου έδωσε σωστές πληροφορίες → μπορώ να τον ακολουθήσω.»

και μετά:

«Αυτός ο άνθρωπος με παραπλάνησε → δεν θα βασιστώ πλέον τόσο πολύ σε αυτόν.»

Οι ίδιοι οι ερευνητές περιέγραψαν τα αποτελέσματα ως ένδειξη ότι οι σκύλοι μπορούν να βγάλουν συμπεράσματα σχετικά με την αξιοπιστία ενός ανθρώπου και να προσαρμόζουν ευέλικτα τη συμπεριφορά τους. 

Μια δεύτερη έρευνα

Άλλη έρευνα του ερευνητή Kazuo Fujita του Πανεπιστημίου του Κιότο έδειξε κάτι ακόμη πιο εντυπωσιακό. Σε αυτή εξετάστηκε αν οι σκύλοι αξιολογούν έναν άνθρωπο παρατηρώντας πώς συμπεριφέρεται στον κηδεμόνα τους.

Οι σκύλοι παρακολουθούσαν έναν άγνωστο άνθρωπο καθώς:

1. Bοηθούσε τον κηδεμόνα τους να ανοίξει ένα κουτί

2. Aρνιόταν να τον βοηθήσει ή

3. Παρέμενε ουδέτερος

Στη συνέχεια και οι τρεις άνθρωποι πρόσφεραν τροφή στους σκύλους.

Οι σκύλοι ήταν περισσότερο πρόθυμοι να δεχτούν την τροφή από το ουδέτερο άτομο, ενώ συχνότερα απέρριπταν την τροφή από το άτομο που είχε συμπεριφερθεί αρνητικά προς τον κηδεμόνα τους.

Αυτό υποδηλώνει ότι οι σκύλοι μπορούν να παρακολουθούν κοινωνικές αλληλεπιδράσεις, να σχηματίζουν αξιολογήσεις για τους ανθρώπους και να χρησιμοποιούν αυτές τις πληροφορίες αργότερα. Αυτό είναι πολύ κοντά σε αυτό που εννοούμε όταν λέμε ότι ένας σκύλος «κρίνει» έναν άνθρωπο.

Yπάρχει όμως κάτι σημαντικό

Ο σκύλος δεν σκέφτεται «αυτός είναι κακός άνθρωπος». Πιο πιθανό είναι να μαθαίνει «αυτός ο άνθρωπος είναι αναξιόπιστος / απρόβλεπτος / δεν είναι ασφαλές να βασίζομαι πάνω του».

Οι σκύλοι μπορούν να μαθαίνουν από τις προηγούμενες αλληλεπιδράσεις τους με ανθρώπους και να χρησιμοποιούν αυτή την εμπειρία για να αποφασίζουν ποιον θα εμπιστευτούν.

Άρα, αν ο σκύλος σας αντιδρά αρνητικά σε κάποιον, δεν αποτελεί απόδειξη ότι ο άνθρωπος είναι κακός. Μπορεί όμως να σημαίνει ότι ο σκύλος έχει αντιληφθεί κάτι στη συμπεριφορά, στη στάση ή στην αλληλεπίδραση που τον έκανε να νιώσει ανασφάλεια. Και αυτή την αντίδραση αξίζει να την παρατηρούμε- χωρίς να τη μετατρέπουμε σε «ανιχνευτή ψεύδους».