Αν έχετε κατοικίδιο, πιθανότατα έχετε πιάσει τον εαυτό σας να μιλάει με πιο λεπτή φωνή και χαρούμενη διάθεση, χρησιμοποιώντας φράσεις όπως “πού είναι το παιδάκι μου;”.

Και αν κάποιος που δεν σας γνώριζε σας άκουγε, ίσως νόμιζε ότι απευθύνεστε σε ένα μωρό. Στην πραγματικότητα, μιλάτε στον σκύλο ή στη γάτα σας.

Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτή η αλλαγή στον τρόπο που μιλάμε δεν είναι απλώς μια χαριτωμένη συνήθεια. Οι έρευνες δείχνουν ότι όταν απευθυνόμαστε στα κατοικίδιά μας, αλλάζουμε αυθόρμητα τον τόνο, τον ρυθμό και τη “μελωδία” της φωνής μας. Την κάνουμε πιο ψιλή, πιο παιχνιδιάρικη και πιο εκφραστική.

Γιατί όμως το κάνουμε; Και κυρίως, καταλαβαίνουν τα κατοικίδιά μας ότι τους μιλάμε διαφορετικά;

Τι μηνύματα “στέλνουμε” στο κατοικίδιό μας με αυτό τον τρόπο;

Ο τρόπος αυτός ονομάζεται συχνά pet-directed speech, δηλαδή “ομιλία κατευθυνόμενη προς κατοικίδια”. Μοιάζει αρκετά με αυτό που οι γλωσσολόγοι αποκαλούν baby talk, δηλαδή τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο μιλάμε στα μωρά. Όταν μιλάμε έτσι, ανεβάζουμε συνήθως τον τόνο της φωνής μας, χρησιμοποιούμε μεγαλύτερες μεταβολές στην ένταση και στη μελωδία και μιλάμε με περισσότερο ενθουσιασμό.

Στην περίπτωση των κατοικίδιων, αυτός ο τρόπος φαίνεται να αφορά περισσότερο τη σύνδεση και την προσοχή μας. Με άλλα λόγια, ο τόνος μας μπορεί να μεταφέρει ένα μήνυμα που οι λέξεις από μόνες τους δεν μπορούν. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στη σχέση μας με τα κατοικίδια, επειδή η επικοινωνία μας μαζί τους δεν βασίζεται μόνο στις λέξεις. Η φωνή, οι κινήσεις, το βλέμμα και η στάση του σώματος είναι εξίσου σημαντικά.

Οι σκύλοι προτιμούν αυτή τη φωνή

Το 2017, ερευνητές μελέτησαν πώς αντιδρούν οι σκύλοι σε διαφορετικούς τρόπους ομιλίας. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα κουτάβια έδειχναν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για την ομιλία που απευθυνόταν ειδικά σε σκύλους σε σχέση με την κανονική ομιλία προς ενήλικες.

Τα κουτάβια πλησίαζαν πιο γρήγορα την πηγή της φωνής και διατηρούσαν την προσοχή τους για περισσότερο χρόνο. Και οι ενήλικοι σκύλοι εμφάνισαν παρόμοια προτίμηση, αν και λιγότερο έντονη. Αυτό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον γιατί δείχνει ότι το τρυφερό ύφος με το οποίο μιλάμε στον σκύλο μας δεν είναι κάτι που αφορά μόνο τη δική μας πλευρά. Ο σκύλος μπορεί πράγματι να αντιλαμβάνεται αυτή την αλλαγή και να τη βρίσκει ενδιαφέρουσα.

Μάλιστα, άλλη έρευνα έδειξε ότι ο τρόπος με τον οποίο μιλάμε μπορεί να επηρεάσει και την αποτελεσματικότητα της επικοινωνίας μας. Όταν ένα σημάδι με το χέρι προς μια κρυμμένη τροφή συνοδευόταν από πιο ψιλή και εκφραστική φωνή, οι σκύλοι κοιτούσαν για περισσότερη ώρα προς τη σωστή κατεύθυνση σε σχέση με όταν το ίδιο σήμα δινόταν με απλό τόνο.

Τι συμβαίνει με τις γάτες

Εδώ τα πράγματα είναι λίγο διαφορετικά. Οι γάτες δεν φαίνεται να αντιδρούν στην ανθρώπινη φωνή με ακριβώς τον ίδιο τρόπο που αντιδρούν οι σκύλοι. Ωστόσο, έρευνες έχουν δείξει ότι μπορούν να διακρίνουν τη φωνή του κηδεμόνα τους από τις φωνές άλλων ανθρώπων και ότι είναι ευαίσθητες στον τρόπο με τον οποίο απευθυνόμαστε σε αυτές.

Μια μελέτη του 2022 έδειξε ότι οι γάτες αντιδρούσαν διαφορετικά όταν οι κηδεμόνες τους χρησιμοποιούσαν ειδικό τόνο ομιλίας που απευθυνόταν σε εκείνες, σε σύγκριση με την ομιλία προς έναν ενήλικο άνθρωπο. Το σημαντικό στοιχείο ήταν ότι η αντίδραση αυτή ήταν πιο έντονη όταν μιλούσε ο ίδιος ο κηδεμόνας και όχι ένας άγνωστος άνθρωπος.

Αυτό ταιριάζει με κάτι που πολλοί κηδεμόνες γάτας γνωρίζουν πάρα πολύ καλά. Η γάτα μπορεί να κάνει ότι δεν σας ακούει, αλλά αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν σας έχει προσέξει.

Ποιες είναι οι διαφορές στον τρόπο ομιλίας μας προς ένα παιδί

Σε έρευνες όπου συγκρίθηκε ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι μιλούν σε μωρά, σκύλους και παπαγάλους, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι η καθαρότητα της προφοράς αυξανόταν ανάλογα με την ικανότητα του ζώου ή του παιδιού να μιμηθεί ή να επεξεργαστεί την ανθρώπινη ομιλία. Στους σκύλους κυριαρχούσαν η ζεστασιά και η εκφραστικότητα. Στους παπαγάλους οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν κάπως πιο καθαρή προφορά. Και στα μωρά η άρθρωση γινόταν ακόμη πιο ξεκάθαρη. Είναι σαν να προσαρμόζουμε ασυναίσθητα τον τρόπο επικοινωνίας μας σε αυτό που πιστεύουμε ότι μπορεί να καταλάβει ο άλλος.

Γιατί τελικά μιλάμε έτσι στο κατοικίδιό μας;

Ίσως η απάντηση να βρίσκεται περισσότερο στη δική μας σχέση με το ζώο μας. Ένα κατοικίδιο βρίσκεται σε μια ιδιαίτερη θέση στη ζωή μας. Είναι ένα μέλος της οικογένειάς μας που ενώ δεν μιλάει την γλώσσα μας, συμμετέχει καθημερινά στη ζωή μας. Του μιλάμε όταν γυρίζουμε σπίτι, όταν το ταΐζουμε, όταν το χαϊδεύουμε, όταν παίζουμε μαζί του.

Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, ότι όταν μιλάμε στον σκύλο ή στη γάτα μας, η φωνή μας συχνά γίνεται πιο απαλή και πιο εκφραστική. Δεν προσπαθούμε απαραίτητα να τους εξηγήσουμε κάτι, χρησιμοποιούμε όμως την ομιλία μας σε μια προσπάθεια να δείξουμε τη συναισθηματική μας κατάσταση.

Αυτός ο τρόπος ομιλίας ενισχύει τη σχέση μας με τα ζώα

Μια ενδιαφέρουσα έρευνα του 2021 έδειξε ότι η ανταπόκριση σε αυτόν τον ζεστό τρόπο ομιλίας δεν περιορίζεται στους σκύλους. Άλογα, για παράδειγμα, έδειξαν μεγαλύτερη προσοχή όταν τους μιλούσαν με πιο φιλικό και εκφραστικό τρόπο και ήταν καλύτερα στο να ακολουθούν τα σήματα των ανθρώπων προς μια κρυμμένη τροφή.

Όταν επιστρέφουμε στο σπίτι μας και μιλάμε στο κατοικίδιό μας με τρυφερό τρόπο, δεν περιμένουμε να απαντήσει, ούτε φυσικά να καταλάβει ακριβώς το τι λέμε. Δείχνουμε όμως με τον τρόπο μας πόσο σημαντικό είναι για εμάς.

Και σύμφωνα με την επιστήμη, το ζώο μας πιθανότατα δεν ακούει μόνο τις λέξεις, αλλά δίνει σημασία και σε όσα προσπαθούμε να πούμε πίσω από αυτές.