Ξέρουμε σχεδόν απ’ έξω τις συνήθειες του σκύλου μας. Καταλαβαίνουμε πότε θέλει να βγει βόλτα, πότε ζητά παιχνίδι και πότε αναζητά μια ήσυχη γωνιά για να κοιμηθεί. Γι’ αυτό, όταν σηκώνει ξαφνικά τα χείλη του και φαίνονται τα δόντια του, είναι φυσικό να ανησυχήσουμε. Μας προειδοποιεί ότι θα δαγκώσει ή πρόκειται για μια έκφραση που μοιάζει με χαμόγελο;

Η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στο στόμα του. Ο αγαπημένος μας φίλος εκφράζεται με ολόκληρο το σώμα του, ενώ σημαντικό ρόλο παίζει και ό,τι συνέβη λίγο πριν. Ως υπεύθυνοι κηδεμόνες, όσο καλύτερα μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε αυτά τα μηνύματα, τόσο ευκολότερα μπορούμε να σεβαστούμε τις ανάγκες του και να τον βοηθήσουμε να νιώθει ασφαλής και ευτυχισμένος.

Τι σημαίνει ότι «δείχνει τα δόντια του»;

Ο σκύλος δείχνει τα δόντια του όταν τραβά τα χείλη του προς τα πίσω και τα αποκαλύπτει. Η εν λόγω κίνηση μπορεί να εμφανιστεί ως αντίδραση σε όσα συμβαίνουν γύρω του. Δεν σημαίνει πάντοτε το ίδιο πράγμα, ούτε μπορούμε να βγάλουμε συμπέρασμα από μια φωτογραφία ή από μια στιγμιαία έκφρασή του. Στον αντίποδα χρειάζεται να παρατηρήσουμε ενδελεχώς αν είναι χαλαρός ή σφιγμένος, πού κοιτάζει και αν προσπαθεί να πλησιάσει ή να απομακρυνθεί από μας.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, πάντως, τα εμφανή δόντια αποτελούν προειδοποίηση. Ο σκύλος μπορεί να αισθάνεται ότι κάποιος έχει πλησιάσει περισσότερο απ’ όσο αντέχει. Το μήνυμά του είναι πως χρειάζεται απόσταση. Αν δεν του τη δώσουμε, ενδέχεται να γρυλίσει εντονότερα, να κάνει μια απότομη κίνηση προς τα εμπρός ή ακόμη και να δαγκώσει. Φυσικά ότι προειδοποιεί είναι μια ευκαιρία να κατανοήσουμε και να σεβαστούμε τα «θέλω» του πριν η κατάσταση κλιμακωθεί ή ακόμη και εκτροχιαστεί.

Γιατί μπορεί να το κάνει;

Ο φόβος είναι μία πιθανή αιτία, αλλά όχι η μοναδική. Ένας σκύλος μπορεί να αντιδράσει όταν υποφέρει από σωματικούς πόνους, όταν περιμένει ότι ένα άγγιγμα θα τον πονέσει ή όταν έχει κουραστεί από την πολλή επαφή και έντονα ερεθίσματα. Άλλοτε θέλει να προστατεύσει το φαγητό, το παιχνίδι ή τον χώρο όπου ξεκουράζεται. Επίσης, ένας άγνωστος που μπαίνει στο σπίτι ή μια επίμονη προσέγγιση στη βόλτα μπορεί επίσης να τον φέρουν σε θέση φόβου ή και άμυνας.

Ας φανταστούμε ότι ο σκύλος μας κοιμάται στον καναπέ και κάποιος σκύβει από πάνω του για να τον αγκαλιάσει. Εκείνη τη στιγμή μπορεί να θέλει απλώς να μείνει ήσυχος να πάρει τον υπνάκο του. Αν δείξει τα δόντια του, σταματάμε την επαφή. Φυσικά, δεν χρειάζεται να ερμηνεύσουμε την αντίδρασή του ως αλλαγή στο χαρακτήρα του. Χρειάζεται, όμως, να καταλάβουμε και να σεβαστούμε τα όριά του.

Συχνά έχουν προηγηθεί πιο διακριτικά σημάδια. Μπορεί να έχει γυρίσει το κεφάλι, να έχει απομακρυνθεί ή να έχει μείνει ξαφνικά ακίνητος. Το γλείψιμο των χειλιών χωρίς να υπάρχει φαγητό και ένα χασμουρητό σε μια πιεστική στιγμή μπορούν επίσης να συνδέονται με δυσφορία. Αν προσέξουμε αυτά τα πρώτα μηνύματα, ίσως μπορέσουμε να αλλάξουμε την κατάσταση πριν χρειαστεί να δείξει τα δόντια του.

Παρατηρούμε ολόκληρο τον σκύλο, όχι μόνο ένα σημείο

Ένας σκύλος που προειδοποιεί μπορεί να στέκεται άκαμπτος, να έχει τεντωμένους τους μυς του, σηκωμένα αυτιά και επίμονο βλέμμα. Μερικές φορές κρατά την ουρά του ψηλά και την κινεί γρήγορα. Το κούνημα της ουράς, λοιπόν, δεν αρκεί από μόνο του για να συμπεράνουμε ότι είναι φιλικός. Έχει σημασία αν κινείται χαλαρά ολόκληρο το σώμα του και πώς αντιδρά όταν κάποιος τον πλησιάζει.

Αυτό συμβουλεύει να παρατηρούμε και η Dr. Debra Horwitz, κτηνίατρος εξειδικευμένη στη συμπεριφορά των ζώων και σύμβουλος στο Σεντ Λούις των ΗΠΑ. Στο υλικό της για την επικοινωνία των σκύλων, η ερμηνεία βασίζεται στη στάση του σώματος, στα μάτια, στα αυτιά, στην ουρά και στους ήχους. Για εμάς τους κηδεμόνες, η πρακτική εφαρμογή είναι να μην μαντεύουμε τι νιώθει ο σκύλος μας από ένα μόνο σημάδι αλλά από τη συνολική στάση του σώματός του.

Μπορεί πράγματι  ο σκύλος μας να «χαμογελάει»;

Ορισμένοι σκύλοι σηκώνουν τα χείλη τους και δείχνουν κυρίως τα μπροστινά τους δόντια σε μια έκφραση που θυμίζει χαμόγελο. Πρόκειται για μια σχετικά ασυνήθιστη συμπεριφορά κατευνασμού. Έτσι, αν τη συνοδεύουν χαλαρές κινήσεις και μια ήρεμη συνολική στάση, μπορεί να μην υπάρχει πρόθεση απειλής.

Πάντα όμως προσέχουμε μήπως το «χαμόγελο» εμφανίζεται όταν ο σκύλος νιώθει άβολα. Αν αποφεύγει το βλέμμα μας, έχει τα αυτιά τραβηγμένα προς τα πίσω, γλείφει τα χείλη του ή αναζητά τρόπο να φύγει, δεν επιμένουμε για μια φωτογραφία ή ένα χάδι. Του δίνουμε χρόνο και χώρο. Το ότι έχουμε ξαναδεί αυτή την έκφραση και μας είναι γνώριμη δεν σημαίνει ότι κάθε φορά αισθάνεται το ίδιο.

Πώς αντιδρούμε με ασφάλεια;

Αν ο σκύλος δείξει τα δόντια του και δεν είμαστε βέβαιοι γιατί, σταματάμε ό,τι κάναμε και απομακρυνόμαστε ήρεμα. Αποφεύγουμε τις απότομες κινήσεις και το επίμονο κοίταγμα. Αν υπάρχουν παιδιά κοντά, φροντίζουμε να κρατήσουν απόσταση. Δεν δοκιμάζουμε αν «το εννοεί», δεν προσπαθούμε να του πάρουμε εκείνη τη στιγμή ένα αντικείμενο και δεν τον πιέζουμε να δεχτεί επαφή.

Επίσης, δεν τον μαλώνουμε επειδή γρύλισε. Η Dr. Lisa Radosta, πιστοποιημένη κτηνίατρος συμπεριφοράς που δραστηριοποιείται στη Φλόριντα των ΗΠΑ, εστιάζει στη μείωση του φόβου και του στρες στα ζώα συντροφιάς. Μια προσέγγιση που σέβεται αυτόν τον στόχο αναζητά τι δυσκολεύει τον σκύλο και δουλεύει σταδιακά με θετικές μεθόδους, αντί να τον πιέζει ή να τον τιμωρεί για την προειδοποίησή του.

Αφού ηρεμήσουν όλοι, μπορούμε να θυμηθούμε τι προηγήθηκε. Πλησιάσαμε το μπολ του; Τον ξυπνήσαμε; Ήταν ήδη κουρασμένος από επισκέψεις, θόρυβο ή παιχνίδι; Αυτές οι λεπτομέρειες θα μας βοηθήσουν να περιγράψουμε με ακρίβεια το περιστατικό σε έναν επαγγελματία, εφόσον ζητήσουμε την αρωγή του. Αν η αντίδραση σχετίζεται με φαγητό ή παιχνίδια, δεν επαναλαμβάνουμε την ίδια δοκιμή για να δούμε τι θα κάνει.

Πότε απευθυνόμαστε σε ειδικό;

Όταν ο σκύλος αρχίζει ξαφνικά να δείχνει τα δόντια του, ιδιαίτερα στο άγγιγμα, επικοινωνούμε με τον κτηνίατρό μας. Πόνος στις αρθρώσεις ή στο στόμα, αλλά και αλλαγές στην όραση ή στην ακοή μπορεί να επηρεάσουν την αντίδρασή του. Ο έλεγχος της υγείας του είναι σημαντικός πριν θεωρήσουμε ότι πρόκειται αποκλειστικά για θέμα συμπεριφοράς.

Αν η συμπεριφορά επαναλαμβάνεται, αν έχει επιχειρήσει να δαγκώσει ή αν δυσκολευόμαστε να ξεχωρίσουμε το χαμόγελο από την προειδοποίηση, ζητάμε βοήθεια από τον κτηνίατρό του ή κατάλληλα καταρτισμένο επαγγελματία. Ακόμη και αν είμαστε βέβαιοι ότι ο σκύλος μας χαμογελά, συνεχίζουμε να παρατηρούμε αν παραμένει άνετος. Εκείνη τη στιγμή μπορούμε να επιβραβεύσουμε ένα αυθόρμητο, χαλαρό «χαμόγελο», αλλά δεν του ζητάμε να επαναλαμβάνει μια έκφραση που εμφανίζεται όταν αγχώνεται.

Ο σκύλος μας δεν μπορεί να μας πει με λέξεις «χρειάζομαι λίγο χώρο» όπως εμείς οι άνθρωποι, μας το δείχνει όμως με τον τρόπο του. Όταν τον παρατηρούμε χωρίς να τον πιέζουμε, του προσφέρουμε κάτι πολύτιμο: τη σιγουριά ότι ο κηδεμόνας του προσπαθεί πραγματικά να τον καταλάβει, τον σέβεται και τον νοιάζεται όπως αξίζει σε κάθε ζωντανό πλάσμα.

Πηγές The Spruce Pets, ASPCA, American Veterinary Society of Animal Behavior