Βρίσκεστε έξω για βόλτα με τον σκύλο σας. Κάποια στιγμή συναντάτε έναν περαστικό που σας χαμογελά. Ο σκύλος σας αγνοεί το χαμόγελο και αρχίζει σαν τρελός να του γαβγίζει. Και μένετε να αναρωτιέστε τι μπορεί να έχει συμβεί.

Αυτό που μοιάζει με μια παράλογη αντίδραση μπορεί στην πραγματικότητα να είναι μια σύνθετη συμπεριφορά, βαθιά ριζωμένη στη βιολογία του ζώου. Οι σκύλοι διαθέτουν εξαιρετικά ανεπτυγμένες αισθήσεις, οι οποίες τους επιτρέπουν να αντιλαμβάνονται πράγματα που εμείς οι άνθρωποι δεν μπορούμε- συμπεριλαμβανομένων λεπτών σημάτων από άλλους ανθρώπους- τα οποία μπορεί να τους προκαλέσουν άμεση δυσπιστία ή και αντιπάθεια.

Αυτή η αυθόρμητη αποστροφή των σκύλων προς ορισμένους ανθρώπους απασχολεί τους επιστήμονες εδώ και χρόνια. Έρευνες στη συμπεριφορά των ζώων, μεταξύ των οποίων και μια μελέτη που δημοσιεύτηκε πριν από ένα χρόνο στο επιστημονικό περιοδικό Animal Cognition, υποδηλώνουν ότι οι σκύλοι έχουν πολύ πιο ανεπτυγμένη κοινωνική αντίληψη απ’ όσο φανταζόμασταν.

Οι σκύλοι μυρίζουν όσα εμείς δεν μπορούμε

Οι σκύλοι διαθέτουν έως και 300 εκατομμύρια οσφρητικούς υποδοχείς, σε σύγκριση με περίπου 6 εκατομμύρια στους ανθρώπους, γεγονός που καθιστά την οσφρητική τους ικανότητα εξαιρετικά ανεπτυγμένη.

Δεν είναι, όμως, μόνο η μύτη τους που κάνει τη διαφορά- είναι και ο εγκέφαλός τους. Σε αντίθεση με τους ανθρώπους, ο εγκέφαλος των σκύλων «αφιερώνει» ένα σημαντικό μέρος στην επεξεργασία των οσμών. Μια εξειδικευμένη δομή του εγκεφάλου, γνωστή ως οσφρητικός βολβός, συμβάλλει στην ανάλυση και την επεξεργασία των οσφρητικών πληροφοριών με εντυπωσιακή ακρίβεια.

Οι σκύλοι μπορούν να ανιχνεύουν αόρατα χημικά σήματα, όπως φερομόνες, άγχος, ίχνη ορμονών και μεταβολικά κατάλοιπα- ουσίες που παράγει ή αποβάλλει το σώμα μας ως αποτέλεσμα του μεταβολισμού- και να αξιοποιούν αυτές τις πληροφορίες για να αντιλαμβάνονται τη συναισθηματική μας κατάσταση ή ορισμένες πτυχές της υγείας ενός ανθρώπου. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους κάποιοι άνθρωποι μπορεί να τους προκαλούν αμέσως εγρήγορση.

Πώς οι σκύλοι συνδέουν τις μυρωδιές με τον κίνδυνο

Οι σκύλοι δεν μυρίζουν μόνο όσα συμβαίνουν στο παρόν- θυμούνται και το παρελθόν. Δημιουργούν ισχυρούς συνειρμούς ανάμεσα σε συγκεκριμένες οσμές και προηγούμενες εμπειρίες, ιδιαίτερα όταν αυτές ήταν τραυματικές.

Αν, για παράδειγμα, κάποιος ταχυδρόμος χτύπησε έναν σκύλο, ο σκύλος κάθε φορά που βλέπει ταχυδρόμο θα αντιδράει.

Τέτοιες μαθημένες συμπεριφορές δείχνουν πόσο βαθιά μπορούν οι προηγούμενες εμπειρίες να επηρεάσουν τις αντιδράσεις ενός σκύλου. Για έναν σκύλο, η όσφρηση συνδέεται στενά με τη μνήμη. Κάτι τόσο απλό όσο η μυρωδιά ενός άλλου ζώου ή τα χημικά κατάλοιπα στα ρούχα ενός ανθρώπου μπορεί να προκαλέσει μια αντίδραση που έχει τις ρίζες της σε παλαιότερες εμπειρίες.

Οι σκύλοι «διαβάζουν» τα συναισθήματά μας

Όταν έχετε άγχος ή αγωνία ή φόβο, εκπέμπετε χημικά σήματα που οι σκύλοι μπορούν να ανιχνεύσουν. Η αδρεναλίνη, οι μεταβολές στη μυρωδιά του ιδρώτα που σχετίζονται με το στρες και άλλες οσφρητικές ενδείξεις δημιουργούν χαρακτηριστικά μοτίβα οσμών. Οι σκύλοι μπορούν να αντιλαμβάνονται αυτά τα σήματα και να αντιδρούν ανάλογα.

Σε μια μελέτη του 2018, οι ερευνητές εξέθεσαν Λαμπραντόρ και Γκόλντεν Ριτρίβερ σε οσμές που προέρχονταν από ανθρώπους, οι οποίοι ήταν φοβισμένοι και στρεσαρισμένοι. Οι σκύλοι αντέδρασαν στο στρες προσφέροντας ενδείξεις για το φαινόμενο της συναισθηματικής μετάδοσης και για το πόσο ευαίσθητοι είναι στη συναισθηματική μας κατάσταση. Αυτά είναι, όπως αναφέραμε, τα χημικά σήματα που οι σκύλοι μπορεί να ανιχνεύσουν.

Αυτή η ικανότητα έχει και πρακτικές θεραπευτικές εφαρμογές. Ειδικά εκπαιδευμένοι σκύλοι βοηθούν τους ανθρώπους να διαχειρίζονται επεισόδια έντονου άγχους και πανικού, προσφέροντας υποστήριξη και παρέμβαση όταν χρειάζεται.

Οι πέντε βασικοί παράγοντες που κάνουν έναν σκύλο να μη συμπαθεί κάποιον και να αντιδράει

Έντονο άγχος ή στρες: Ο σκύλος μπορεί να αντιληφθεί αλλαγές στη μυρωδιά, στη στάση του σώματος και στη συμπεριφορά ενός ανθρώπου.

Ασυνήθιστες χημικές οσμές: Φάρμακα, ουσίες ή άλλες μυρωδιές μπορεί να τραβήξουν την προσοχή του.

Γλώσσα του σώματος και τόνος φωνής: Οι απότομες κινήσεις, η έντονη οπτική επαφή ή ασυνήθιστη χροιά φωνής μπορεί να τον κάνουν να νιώσει απειλή.

Ομοιότητα με κάποιον από το παρελθόν του: Η μυρωδιά, η στάση ή η συμπεριφορά ενός ανθρώπου μπορεί να θυμίζει στον σκύλο κάποιον που είχε συνδέσει με μια δυσάρεστη εμπειρία.

Πιθανά προβλήματα υγείας: Ορισμένες παθήσεις μπορεί να μεταβάλλουν τις οσμές του σώματος, αν και αυτό δεν σημαίνει ότι ένας σκύλος μπορεί να διαγνώσει αξιόπιστα μια ασθένεια απλώς μυρίζοντας κάποιον.

Πώς να βοηθήσετε έναν σκύλο σε αυτό

Η αντιπάθεια ενός σκύλου προς κάποιον δεν εμφανίζεται χωρίς λόγο. Συνήθως πρόκειται για αντίδραση σε ερεθίσματα που μπορεί να είναι δύσκολο να αντιληφθούμε.

Η καλύτερη προσέγγιση είναι συχνά η σταδιακή απευαισθητοποίηση: η ήρεμη, ελεγχόμενη και θετική έκθεση του σκύλου στο ερέθισμα που τον φοβίζει, ώστε να δημιουργήσει σταδιακά νέους, θετικούς συνειρμούς, κάτι πολύ σημαντικό.

Είναι επίσης σημαντικό να θυμόμαστε ότι η δυσπιστία ενός σκύλου δεν αποτελεί απόδειξη πως κάποιος άνθρωπος είναι επικίνδυνος ή έχει κακές προθέσεις. Οι σκύλοι μπορεί να αντιδρούν σε άγνωστες μυρωδιές, κινήσεις, φόβους ή προηγούμενες εμπειρίες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μπορούν να κρίνουν αξιόπιστα τον χαρακτήρα ενός ανθρώπου.

Τέλος, αυτό που έχουμε να πούμε είναι ότι τίποτα δεν είναι τυχαίο. Πίσω από αυτό που μπορεί να φαίνεται παράλογο για εμάς, κρύβεται ένα εντυπωσιακό βιολογικό σύστημα του σκύλου που παρατηρεί, επεξεργάζεται πληροφορίες και ανταποκρίνεται διαρκώς στον κόσμο γύρω του.