Η βόλτα θα έπρεπε να είναι η πιο όμορφη στιγμή της μέρας, τόσο για σένα όσο και για τον σκύλο σου. Όμως αν διαβάζεις αυτές τις γραμμές, μάλλον έχεις φτάσει στο σημείο να φοβάσαι την έξοδο.

Σαρώνεις τον δρόμο με το βλέμμα, και μόλις διακρίνεις στο βάθος έναν άλλο σκύλο ή ακόμα κι έναν περαστικό σφίγγεσαι. Ο σκύλος σου το πιάνει αμέσως: τεντώνει το λουρί, γρυλίζει, και σε δευτερόλεπτα ξεσπά σε ένα ανεξέλεγκτο γάβγισμα, τραβώντας σε προς τα εμπρός και αφήνοντάς σε εκτεθειμένο μπροστά στους υπόλοιπους.

Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε αυτή την περιγραφή, αυτό που βιώνεις έχει όνομα: στον χώρο της εκπαίδευσης το λέμε αντιδραστικότητα. Και θέλω να ξεκαθαρίσουμε κάτι από την αρχή. Ούτε εσύ τα έκανες θάλασσα, ούτε ο σκύλος σου είναι «κακός» ή «επιθετικός» εκ φύσεως. Η αντιδραστικότητα είναι μια υπερβολικά έντονη απόκριση σε ένα συγκεκριμένο ερέθισμα, και τις περισσότερες φορές κρύβει από πίσω της φόβο, ανασφάλεια ή εκνευρισμό.

Παρακάτω θα δούμε με απλά λόγια τι πραγματικά συμβαίνει στο μυαλό του σκύλου σου, και θα σου δώσω ένα ξεκάθαρο πλάνο, βασισμένο στην ισορροπημένη μέθοδο που εφαρμόζω, για να ξαναγίνουν οι βόλτες σας ευχάριστες.

Από πού πηγάζει η αντιδραστικότητα;

Πριν επιχειρήσουμε να αλλάξουμε τη συμπεριφορά, οφείλουμε να καταλάβουμε την αιτία της. Συνήθως εντοπίζεται σε έναν από τους παρακάτω παράγοντες ή σε συνδυασμό τους.

Φόβος και ανασφάλεια. Η πιο διαδεδομένη εξήγηση. Ο σκύλος γαβγίζει και τραβάει όχι επειδή θέλει να επιτεθεί, αλλά επειδή προσπαθεί να βάλει απόσταση ανάμεσα σε αυτόν και σε ό,τι τον τρομάζει, έναν άγνωστο σκύλο, έναν άνθρωπο με κουκούλα ή καπέλο. Είναι σαν να φωνάζει «κάνε πίσω, δεν αισθάνομαι ασφαλής». Το πρόβλημα είναι ότι όταν η «απειλή» τελικά απομακρύνεται, ο σκύλος καταλήγει να πιστεύει πως το ξέσπασμά του «έπιασε» και έτσι η συμπεριφορά εδραιώνεται.

Εκνευρισμός από ματαίωση (frustration). Εδώ η εικόνα είναι αντίστροφη. Ο σκύλος δεν φοβάται καθόλου, αντιθέτως θέλει διακαώς να πλησιάσει τον άλλο σκύλο για να παίξει. Το λουρί όμως τον κρατάει πίσω, και αυτή η αδυναμία να φτάσει εκεί που θέλει μετατρέπεται σε γάβγισμα και απελπισμένο τράβηγμα. Το βλέπουμε πολύ συχνά σε κοινωνικά, γεμάτα ενέργεια σκυλιά που απλώς δεν έχουν μάθει να ελέγχουν τον ενθουσιασμό τους.

Ο παράγοντας «λουρί» (leash reactivity). Μην υποτιμάς τον ρόλο που παίζει το ίδιο το λουρί. Δεμένος, ο σκύλος αισθάνεται παγιδευμένος, του έχει αφαιρεθεί η επιλογή να φύγει. Αυτή η αίσθηση εγκλωβισμού εκτοξεύει την ανασφάλειά του και τον σπρώχνει σε αμυντικές, «επιθετικές» αντιδράσεις που πιθανότατα δεν θα έκανε ποτέ αν ήταν ελεύθερος.

Εδώ να σου πω ότι η αντιδραστικότητα είναι ένα από τα πιο συνηθισμένα θέματα συμπεριφοράς που αντιμετωπίζουμε μέσα στo Dog Secret School. Εκεί θα βρεις βίντεο-σεμινάρια για κάθε βήμα και εβδομαδιαίες βιντεοκλήσεις όπου λύνω ζωντανά κάθε απορία σου και σε καθοδηγώ. Μάθε πώς μπορείς να γίνεις μέλος στο dogsecret.gr

Το πλάνο: βήμα προς βήμα

Δεν υπάρχει μαγικό κουμπί. Η αλλαγή έρχεται μέσα από συνδυασμό σωστής διαχείρισης, στοχευμένης εκπαίδευσης, κατάλληλων εργαλείων και πάνω απ’ όλα συνέπειας.

1. Πάρε πρώτα τον έλεγχο της βόλτας

Όσο ο σκύλος σε σέρνει, καμία εκπαίδευση δεν μπορεί να ξεκινήσει. Άρα, προτεραιότητα νούμερο ένα: σταματάμε το τράβηγμα.

Ας είμαστε ειλικρινείς. Σε σκυλιά που τραβάνε δυνατά, οι λιχουδιές από μόνες τους σπάνια αρκούν. Ένα κατάλληλο εκπαιδευτικό περιλαίμιο, εφόσον χρησιμοποιηθεί σωστά, σου χαρίζει καθαρή επικοινωνία και έλεγχο με την ελάχιστη δυνατή προσπάθεια. Ποτέ μην το διαλέγεις στην τύχη: ρώτησε τον εκπαιδευτή σου ποιο ταιριάζει στον δικό σου σκύλο.

2. Πρόλαβε την έκρηξη πριν συμβεί

Ο στόχος δεν είναι να «σβήσεις» την αντίδραση αφού ξεκινήσει, αλλά να μην δώσεις ποτέ την ευκαιρία να ξεκινήσει.

Κράτα αποστάσεις. Είναι το πιο σημαντικό σημείο όλου του πλάνου. Μόλις διακρίνεις ένα ερέθισμα μακριά, άλλαξε πορεία, πέρνα απέναντι, κάνε ό,τι χρειάζεται για να μείνεις σε ασφαλή απόσταση. Δούλεψε πάντα κάτω από το «κατώφλι» του σκύλου σου δηλαδή τόσο μακριά ώστε να βλέπει το ερέθισμα αλλά να παραμένει ήρεμος.

Γίνε ασπίδα. Βάλε τον σκύλο στην εσωτερική μεριά του πεζοδρομίου και βάλε το σώμα σου ανάμεσα σε αυτόν και το ερέθισμα. Έτσι μπλοκάρεις την οπτική επαφή και του προσφέρεις μια αίσθηση ασφάλειας.

Ζήτα από τους άλλους να τον αγνοούν. Πες ευγενικά σε γνωστούς και περαστικούς να μην τον κοιτάζουν, να μην του μιλούν και να μην απλώνουν χέρι. Η αδιαφορία τους είναι δώρο για έναν αγχωμένο σκύλο.

3. Σταδιακή απευαισθητοποίηση

Παράλληλα με τη διαχείριση, μπαίνει στο παιχνίδι η ενεργή εκπαίδευση:

Βρες μια απόσταση από το ερέθισμα (π.χ. κοντά σε ένα πάρκο σκύλων) στην οποία ο σκύλος σου παραμένει χαλαρός. Από εκεί, κέρδισε την προσοχή του με λιχουδιές υψηλής αξίας ή το αγαπημένο του παιχνίδι, και επιβράβευσέ τον κάθε φορά που σε κοιτάζει και μένει ήρεμος. Όσο βλέπεις πρόοδο, μίκραινε την απόσταση σιγά σιγά χωρίς ποτέ να ξεπεράσεις το όριό του.

4. Η σωστή στιγμή της διόρθωσης

Όταν γίνεται σωστά, η διόρθωση δεν είναι τιμωρία, είναι επικοινωνία.

Το κλειδί είναι το timing. Η διόρθωση πρέπει να έρθει τη στιγμή ακριβώς που γεννιέται η αντίδραση: όταν το βλέμμα καρφώνεται, όταν το σώμα ακινητοποιείται και εντείνεται, όχι αφού ο σκύλος έχει ήδη ξεσπάσει σε ανεξέλεγκτο γάβγισμα.

Ως προς την τεχνική, ένα καθαρό λεκτικό «ΟΧΙ!» μαζί με ένα κοφτό, στιγμιαίο τράβηγμα του λουριού αρκεί για να σπάσει τη συγκέντρωσή του και να τη γυρίσει πάλι σε σένα. Πρόσεχε όμως: υπάρχει το φαινόμενο της ανακατευθυνόμενης επιθετικότητας, όπου ένας σκύλος υπερβολικά διεγερμένος μπορεί να στραφεί και να δαγκώσει ακόμα και τον χειριστή του.

Κλείνοντας

Η αντιμετώπιση της αντιδραστικότητας είναι μαραθώνιος, όχι σπριντ. Χρειάζονται υπομονή, σταθερότητα και την επίγνωση ότι ο σκύλος σου έχει ανάγκη από έναν ήρεμο, αξιόπιστο αρχηγό για να νιώσει ασφαλής. Θα υπάρξουν και κακές μέρες, μην απογοητεύεσαι από αυτές. Με σωστή διαχείριση και τα κατάλληλα εργαλεία, η βόλτα μπορεί να μετατραπεί από εφιάλτη σε αυτό που πάντα έπρεπε να είναι: μια απόλαυση και για τους δυο σας.

Γιάννης Ψαρόπουλος – Dog Secret