Δυνατά ροχαλητά, τινάγματα των ποδιών και διάφοροι αστείοι ήχοι. Οι σκύλοι, όπως ξέρουμε, αγαπούν τον ύπνο. Σε πολλές δε περιπτώσεις τον ατελείωτο ύπνο. Τι γίνεται όμως όταν ένας μεγάλος σε ηλικία σκύλος αρχίζει να κοιμάται ελάχιστα; Τι μπορεί να του συμβαίνει;

Σε ένα κτηνιατρικό εργαστήριο στη Βόρεια Καρολίνα, πριν από μερικά χρόνια, ο Woofus, ένας ημίαιμος σκύλος Basset Hound, 15 ετών, συμμετέχει σε ένα πείραμα. Οι ερευνητές τοποθετούν ηλεκτρόδια στο κεφάλι του για να του κάνουν ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (EEG). Στη συνέχεια τον πάνε σε ένα σκοτεινό, άδειο δωμάτιο, για να κοιμηθεί.

Κατά τη διάρκεια του ύπνου του, η ερευνητική ομάδα αναλύει τα εγκεφαλικά του κύματα για να αξιολογήσει την ποιότητα του ύπνου του. Ο Woofus πάσχει από σύνδρομο γνωστικής δυσλειτουργίας των σκύλων, μια ασθένεια των σκύλων παρόμοια με τη νόσο Αλτσχάιμερ στους ανθρώπους. Οι κηδεμόνες του ηλικιωμένου σκύλου αναφέρουν ότι το ζώο τους δυσκολεύεται να ξεκουραστεί επαρκώς τη νύχτα.

«Όπως και οι άνθρωποι με νόσο Αλτσχάιμερ, έτσι και οι σκύλοι με σύνδρομο γνωστικής δυσλειτουργίας (Canine Cognitive Dysfunction Syndrome) παρουσιάζουν διαταραχές ύπνου, όπως αϋπνία και ύπνο με πολλά διαλείμματα», αναφέρει η κτηνίατρος Δρ. Natasha Olby, καθηγήτρια νευρολογίας, νευροχειρουργικής και γηριατρικής στο Κολέγιο Κτηνιατρικής του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Βόρειας Καρολίνας των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ο Woofus δεν είναι ο μόνος σκύλος που δεν κοιμάται καλά σε αυτό το πείραμα. Τις υπόλοιπες ημέρες στην κλινική, ο Jake, ένας σκύλος φυλής Pointer, 13 ετών, και η Coco, ένα Dachshund 12 ετών, μεταξύ άλλων, κοιμούνται ενώ οι ερευνητές εξετάζουν τη λειτουργία του εγκεφάλου τους.

Οι κηδεμόνες σκύλων με CCDS αναφέρουν ότι τα ζώα τους δυσκολεύονται να κοιμηθούν τη νύχτα, κοιμούνται περισσότερο κατά τη διάρκεια της ημέρας ή και τα δύο, καθώς και ότι βηματίζουν και γαβγίζουν τη νύχτα. Αυτό, σύμφωνα με την Olby μπορεί να είναι πολύ δύσκολο για τους κηδεμόνες γιατί όχι μόνο ανησυχούν για το κατοικίδιό τους, αλλά και ο δικός τους ύπνος διαταράσσεται σημαντικά.

Πώς έγινε το πείραμα

Για να διαπιστώσουν αν τα προβλήματα ύπνου στους σκύλους αποτελούν πρώιμα σημάδια άνοιας, όπως συμβαίνει στους ανθρώπους, η Olby και η ομάδα της στράφηκαν σε μια ομάδα ηλικιωμένων σκύλων που συμμετείχαν σε μια συνεχιζόμενη μελέτη δοκιμής συμπληρωμάτων κατά της γήρανσης. Οι σκύλοι, όπως αναφέρει, επισκέπτονταν το κέντρο δύο φορές τον χρόνο και συμμετείχαν σε κάθε είδους διασκεδαστικές γνωστικές δοκιμασίες. Αυτό τους άρεσε πολύ. Παράλληλα ήταν και πολύ φιλικοί με τους χειριστές τους, οπότε η συνεργασία ήταν άψογη και χωρίς προβλήματα.

Για να συμμετάσχει ένας σκύλος στη μελέτη αντιγήρανσης, έπρεπε να έχει ζήσει πάνω από το 75% του αναμενόμενου προσδόκιμου ζωής του. Επίσης, δεν έπρεπε να έχει σοβαρή αρθρίτιδα ούτε να έχανε την όρασή του, καθώς έπρεπε να μπορεί να εκτελεί τα καθήκοντα που είχαν σχεδιαστεί για την αξιολόγηση των γνωστικών του ικανοτήτων.

Ένας σκύλος μπορεί, για παράδειγμα, να πρέπει να βρει μια λιχουδιά κρυμμένη κάτω από ένα ποτήρι ή ένα σνακ μέσα σε έναν κύλινδρο του οποίου το ένα άκρο ήταν κλειστό. Επαναλαμβάνοντας αυτές τις δοκιμασίες στην κλινική κάθε έξι μήνες, μπορεί να παρακολουθείται οποιαδήποτε μείωση στη νοητική κατάσταση του σκύλου.

Για να μελετήσουν τα εγκεφαλικά κύματα των σκύλων αυτών κατά τη διάρκεια του ύπνου τους οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μια μορφή ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος που ονομάζεται πολυυπνογραφία, η οποία χρησιμοποιείται σε κλινικές ύπνου για τη διάγνωση προβλημάτων ύπνου στους ανθρώπους.

«Είναι η κορυφαία μέθοδος για να δούμε τι κάνει ο εγκέφαλος κατά τη διάρκεια του ύπνου», λέει η Olby, προσθέτοντας ότι «πρόκειται για την πρώτη μελέτη σε σκύλους που εφαρμόζει την ίδια τεχνολογία που χρησιμοποιείται στους ανθρώπους. Βάζουμε τα ηλεκτρόδια, τα οποία δεν μπαίνουν μέσα στο σώμα αλλά τοποθετούνται εξωτερικά στο κεφάλι, με τρόπο απλό και ανώδυνο. Δεν τοποθετούμε τόσα πολλά ηλεκτρόδια όσα βλέπετε στους ανθρώπους σε ένα εργαστήριο ύπνου, γιατί οι σκύλοι έχουν πολύ μικρότερο φλοιό και επιφάνεια προς κάλυψη. Επειδή μάλιστα τα ζώα ήταν ήδη εξοικειωμένα με το προσωπικό, δεν ήταν ιδιαίτερα δύσκολο να εκπαιδευτούν 28 ηλικιωμένοι σκύλοι ώστε να φορούν ηλεκτρόδια και να κινούνται με τα καλώδια να κρέμονται χωρίς να διαμαρτύρονται. Για να είναι μάλιστα πιο άνετοι κατά τη διάρκεια του ύπνου τους, οι κηδεμόνες τους φέρνουν τα κρεβάτια τους από το σπίτι, τα οποία τοποθετούνται σε έναν προστατευμένο χώρο με λευκό θόρυβο. Το προσωπικό κάθεται μαζί τους όσο κοιμούνται, για να βεβαιωθεί ότι δεν προσπαθούν να τραβήξουν ή να φάνε τα ηλεκτρόδια ή να κάνουν οτιδήποτε που θα μπορούσε να τους βλάψει».

Μελετώντας τα αποτελέσματα

Τα αποτελέσματα του πειράματος ήταν πραγματικά εντυπωσιακά. Όταν τα εγκεφαλικά κύματα κατά τη διάρκεια του ύπνου συγκρίθηκαν με τα αποτελέσματα των γνωστικών δοκιμασιών των σκύλων, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα σκυλιά με προχωρημένη άνοια περνούσαν λιγότερο χρόνο σε βαθύ ύπνο, όπως ακριβώς συμβαίνει και στους ανθρώπους. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Frontiers in Veterinary Science.

Η Olby αναφέρει ότι οι σκύλοι που τα πήγαν χειρότερα στα τεστ μνήμης δεν είχαν πέσει σε βαθύ ύπνο ή στο στάδιο ύπνου REM όσο έπρεπε: «Τα σκυλιά είχαν επίπεδα ύπνου REM που δεν ήταν τόσο βαθύς όσο θα έπρεπε. Το ίδιο διαπιστώσαμε και όσον αφορά τον βαθύ ύπνο. Αν και κανείς δεν γνωρίζει τον ακριβή μηχανισμό που βρίσκεται σε λειτουργία — ούτε στους ανθρώπους ούτε στους σκύλους — έρευνες, όπως αυτή, μπορεί να βοηθήσουν τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα τη διαδικασία και να βρουν τρόπους αντιμετώπισής της. Υπάρχει η πιθανότητα να μπορέσουμε να εντοπίσουμε ένα πρώιμο “σήμα” αλλαγής που να μας λέει: “Κάτι αρχίζει να πηγαίνει προς το χειρότερο.” Γιατί σε μια χρόνια νευροεκφυλιστική διαδικασία, φυσικά θα θέλαμε να μπορούμε να παρέμβουμε όσο το δυνατόν νωρίτερα.»

Πώς να καταλάβετε αν ο σκύλος σας χρειάζεται βοήθεια

Η άνοια είναι μια ανησυχητική πραγματικότητα για πολλά ηλικιωμένα ζώα. Έρευνες έχουν δείξει ότι μέχρι την ηλικία των 11 ή 12 ετών, το 28% των σκύλων παρουσιάζει ήπια και το 10% σοβαρή γνωστική έκπτωση. Στα 15 χρόνια, ο κίνδυνος αυξάνεται στο 68% για ήπια και στο 35% για σοβαρή γνωστική διαταραχή. Μια μελέτη του 2022 διαπίστωσε ότι οι πιθανότητες εμφάνισης γνωστικής δυσλειτουργίας στους σκύλους αυξάνονται κατά 52% με κάθε επιπλέον έτος ηλικίας.

Για αυτό ένας κηδεμόνας σκύλου θα πρέπει να προσέξει σημάδια ότι οι νοητικές λειτουργίες του σκύλου του φθίνουν. Μερικά από αυτά είναι: Αποπροσανατολισμός, αλλαγές στην αλληλεπίδραση, διαταραχές στον κύκλο ύπνου, «ατυχήματα» μέσα στο σπίτι, καθώς και άγχος και προβλήματα μάθησης και μνήμης.

Ένα από τα πρώτα σημάδια είναι ότι αρχίζετε να βλέπετε μια μικρή σύγχυση, όπως ακριβώς και στους ανθρώπους — ξαφνικά ο σκύλος αρχίζει να κάνει λάθη και πράγματα που δεν θα περιμένατε. Το ίδιο με εμάς. Μπορεί να περιφέρεται και να χάνεται καθώς δεν μπορεί να επεξεργαστεί τις πληροφορίες και να καταλάβει πού βρίσκεται. Όλα τα παραπάνω είναι κλασικά σημάδια άνοιας. Παρόλα αυτά ο πλέον κατάλληλος για να σας πει τι ακριβώς συμβαίνει δεν είναι άλλος από τον κτηνίατρό σας.