Αν ζείτε με έναν σκύλο, σίγουρα γνωρίζετε πολύ καλά τη στιγμή που ανοίγετε ένα σακουλάκι με λιχουδιές ή απλώς κρατάτε κάτι φαγώσιμο στο χέρι σας, και βλέπετε το κατοικίδιό σας να “μεταμορφώνεται”.

Τα αυτιά σηκώνονται, τα μάτια του καρφώνονται πάνω σας, η ουρά κουνιέται και όλο του το σώμα γεμίζει ένταση. Τι ακριβώς συμβαίνει όμως μέσα στο μυαλό του εκείνη τη στιγμή;

Πώς αντιλαμβάνονται την ανταμοιβή οι σκύλοι;

Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κατανοήσουμε είναι το πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος του σκύλου, ιδιαίτερα σε σχέση με την ανταμοιβή, τη μάθηση και τα συναισθήματα. Οι σκύλοι, όπως και οι άνθρωποι, διαθέτουν ένα σύστημα ανταμοιβής που βασίζεται σε νευροδιαβιβαστές, με κυριότερο την ντοπαμίνη. Όταν ο σκύλος βλέπει μια λιχουδιά, αυτό το σύστημα ενεργοποιείται, προκαλώντας ένα συναίσθημα ευχαρίστησης και προσμονής.

Αυτό δεν είναι απλώς μια αντίδραση στην τροφή, αλλά αποτέλεσμα μάθησης και εμπειρίας. Από πολύ νωρίς οι σκύλοι συνδέουν συγκεκριμένα ερεθίσματα, όπως το σακουλάκι το λιχουδιών, τον ήχου που κάνει όταν ανοίγει ή ακόμα και τη στάση του σώματός μας με κάτι θετικό. Αυτό ονομάζεται συνειρμική μάθηση. Με άλλα λόγια, ο σκύλος δεν αντιδρά μόνο στη λιχουδιά, αλλά σε όλες τις εικόνες και τους ήχους που τον “προετοιμάζουν” για αυτή.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο εγκέφαλος του σκύλου “προβλέπει το μέλλον”. Δεν σκέφτεται με τον ίδιο τρόπο που σκεφτόμαστε εμείς, αλλά έχει την ικανότητα να περιμένει ότι κάτι καλό πρόκειται να συμβεί. Αυτή η προσμονή είναι κάτι που κάνει τη συμπεριφορά του τόσο έντονη. Σε πολλές περιπτώσεις μάλιστα, η προσμονή της ανταμοιβής είναι ακόμα πιο ισχυρή από την κατανάλωσή της.

Γιατί οι λιχουδιές χρησιμοποιούνται στην εκπαίδευση;

Παράλληλα ενεργοποιείται και η προσοχή του σκύλου σε πολύ υψηλό επίπεδο. Θα παρατηρήσετε ότι γίνεται εξαιρετικά συγκεντρωμένος. Παρακολουθεί κάθε μας κίνηση, προσπαθεί να καταλάβει τις προθέσεις μας και είναι έτοιμος να αντιδράσει άμεσα. Αυτό σχετίζεται και με το ένστικτό επιβίωσης, καθώς οι πρόγονοι των σκύλων, έπρεπε να είναι ιδιαίτερα παρατηρητικοί για να εντοπίσουν τροφή.

Σημαντικό στοιχείο είναι και η σχέση του σκύλου με εμάς. Η λιχουδιά δεν είναι απλώς φαγητό, αλλά μια ευκαιρία αλληλεπίδρασης. Για τον σκύλο μας, εμείς είμαστε η πηγή της ανταμοιβής. Αυτό ενισχύει τον δεσμό μεταξύ μας, καθώς γινόμαστε το άτομο που προσφέρει κάτι θετικό και αξίζει προσοχή αλλά και συνεργασία.

Αυτός είναι και ο λόγος που οι λιχουδιές χρησιμοποιούνται τόσο συχνά στην εκπαίδευση. Ο σκύλος μαθαίνει ότι συγκεκριμένες συμπεριφορές οδηγούν σε ανταμοιβή. Όταν βλέπει τη λιχουδιά ενεργοποιείται και η μνήμη του. Θυμάται τι έχει κάνει στο παρελθόν για να την κερδίσει. Μπορεί να κάτσει, να δώσει πατούσα ή να μας κοιτάξει επίμονα, προσπαθώντας να επαναλάβει τη “σωστή” συμπεριφορά.

Σε ποιους σκύλους δεν αρέσουν οι λιχουδιές;

Φυσικά δεν αντιδρούν όλοι οι σκύλοι με τον ίδιο τρόπο. Η ένταση της αντίδρασης εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως η προσωπικότητα, η εκπαίδευση, η πείνα, ακόμα και η φυλή του ζώου. Κάποιοι σκύλοι κινητοποιούνται πιο έντονα από το φαγητό, ενώ άλλοι μπορεί να ενδιαφέρονται περισσότερο για το παιχνίδι ή την προσοχή.

Σημαντικό ρόλο παίζει και η συναισθηματική κατάσταση του ζώου. Ένας σκύλος που φοβάται είναι αγχωμένος ή νιώθει ανασφάλεια, μπορεί να αγνοήσει εντελώς ακόμα και την αγαπημένη του λιχουδιά. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο εγκέφαλός του δεν δίνει προτεραιότητα στην ανταμοιβή, αλλά στο πώς θα επιβιώσει.

Ο σκύλος δηλαδή εκείνη τη στιγμή προσπαθεί να αξιολογήσει τον κίνδυνο και να προστατευτεί, με τον δικό του τρόπο. Αυτό είναι ένα πολύ χρήσιμο σημάδι για τον άνθρωπο, ότι ο σκύλος χρειάζεται πρώτα να νιώσει ασφάλεια και ηρεμία, πριν μπορέσει να ανταποκριθεί σε κάτι που του ζητάμε.

Τι σκέφτεται ο σκύλος μας όταν είναι μόνος στο σπίτι

Αυτή είναι μια ερώτηση που ταλανίζει πολλούς από εμάς τους σκυλογονείς – αν όχι όλους.

Πρέπει επίσης να σημειώσουμε ότι η υπερβολική διέγερση μπορεί να οδηγήσει σε ανεπιθύμητες συμπεριφορές, όπως άλματα, γαβγίσματα και γενικότερη ανυπομονησία. Αυτό συμβαίνει γιατί ο εγκέφαλος του σκύλου βρίσκεται σε κατάσταση πολύ υψηλής διέγερσης, με αποτέλεσμα να δυσκολεύεται να ηρεμήσει. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η εκπαίδευση βοηθά να μάθει να παραμένει πιο χαλαρός και συγκεντρωμένος, ακόμα και όταν βλέπει κάτι που θέλει πολύ.

Η στιγμή που ο σκύλος μας βλέπει μια λιχουδιά στο χέρι μας είναι μια πολύ έντονη στιγμή για εκείνον. Προσμονή, χαρά και διάθεση για αλληλεπίδραση μαζί μας είναι τα πιο χαρακτηριστικά συναισθήματα, που τον συνδέουν με τον κηδεμόνα του και ενισχύουν την εμπιστοσύνη του. Να θυμάστε πάντα ότι ο σκύλος σας εκείνη τη στιγμή δεν βλέπει απλώς ένα κομμάτι φαγητού, αλλά βιώνει μια ολόκληρη εμπειρία.