Κοιτάτε αυτό το μικρό- ή μεγάλο- πλασματάκι που κάθεται στον καναπέ δίπλα σας στριμωγμένο για να χωράει. Είναι ο σκύλος σας. Γαλήνιος, φιλικός και τρυφερός, είναι δύσκολο να τον φανταστείτε λύκο. Και όμως, οι πρόγονοι αυτού του τρυφερού πλάσματος ήταν λύκοι.

Μιλώντας για λύκους, δεν πρέπει να παραλείψουμε να πούμε ότι πρόκειται για ένα από τα πιο παρεξηγημένα ζώα στον πλανήτη. Σε αυτό συνέβαλαν οι αμέτρητοι μύθοι και τα παραμύθια που τον παρουσιάζουν σαν ‘’μεγάλο και κακό πλάσμα’’.

Στα παραμύθια, για παράδειγμα, των αδερφών Γκριν, ο λύκος παρουσιάζεται ως το πιο μοχθηρό πλάσμα στον κόσμο. Στην Κοκκινοσκουφίτσα ο κακός λύκος τρώει τη γιαγιά. Όλα αυτά συνέβαλαν στο να οδηγηθεί ο λύκος σχεδόν σε εξαφάνιση σε διάφορες περιόδους της ιστορίας.

Από την άλλη υπάρχουν και κάποιοι πολιτισμοί των οποίων οι μύθοι παρουσιάζουν τον λύκο ως σύντροφο, οδηγό και σωτήρα της ανθρωπότητας, άξιο για να τον τιμήσεις ως το ανώτερο και πιο ιερό ζώο τοτέμ. Ανάμεσα σε αυτούς τους πολιτισμούς συγκαταλέγονται οι πολιτισμοί των πρώιμων τουρκικών λαών.

Ένας από τους θρύλους τους μιλάει για μια λύκαινα ονόματι Asena, η οποία θήλασε και ανέθρεψε ένα εγκαταλελειμμένο παιδί, το οποίο ακρωτηριάστηκε από έναν Κινέζο διοικητή κατά τη διάρκεια επιδρομής στο χωριό του.

Ο διοικητής άφησε το αγόρι μέσα στις λάσπες για να πεθάνει. Όλος ο λαός του είχε ήδη σφαγιαστεί και το παιδί περίμενε απελπισμένο το τέλος του. Λίγο αργότερα, μια θηλυκή λύκαινα -που ονομαζόταν Ashena- βρήκε το τραυματισμένο παιδί και το ανέθρεψε με το γάλα της. Έτσι του έσωσε τη ζωή. Η αρχαιότερη καταγραφή αυτής της λύκαινας εντοπίζεται στη δυναστεία Zhou Dynasty. Η δυναστεία αυτή (περ. 1046–256 π.Χ.) ήταν η μακροβιότερη δυναστεία στην κινεζική ιστορία, η οποία σηματοδότησε μια καθοριστική εποχή που έθεσε τα θεμέλια του κινεζικού πολιτισμού.

Πότε ξεκίνησε η εξημέρωση του λύκου

Η λέξη «εξημέρωση» προέρχεται από τον λατινικό όρο domesticus, που σημαίνει «του σπιτιού», και αναφέρεται στη μετατροπή ενός άγριου ζώου σε οικόσιτο.

Πριν ο άνθρωπος εγκατασταθεί μόνιμα σε οικισμούς, ο λύκος ήταν ο πιο γνωστός θηρευτής στον πλανήτη, που ζούσε σε κάθε ήπειρο.

Πριν από περισσότερα από 45.000 χρόνια, λύκοι και άνθρωποι συναντήθηκαν για πρώτη φορά. Κατά τη Λίθινη Εποχή, οι δύο πλευρές βρέθηκαν αντιμέτωπες ως ανταγωνιστές θηρευτές, καθώς κυνηγούσαν την ίδια λεία. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι η εξημέρωση ξεκίνησε περίπου πριν από 15.000 έως 30.000 χρόνια.

Κατά την τελευταία Εποχή των Παγετώνων, οι συνθήκες κυνηγιού άρχισαν να έχουν προβλήματα. Μεγάλα ζώα-θηράματα, όπως το μαμούθ, εξαφανίστηκαν εκείνη την περίοδο. Καθώς άνθρωποι και λύκοι αναγκάζονταν ολοένα και περισσότερο να μοιράζονται τους ίδιους τόπους κυνηγιού, λόγω των δύσκολων συνθηκών, οι συναντήσεις τους έγιναν συχνότερες.

Και τότε συνέβη κάτι καθοριστικό: Ο λύκος πλησίασε τους ανθρώπινους καταυλισμούς για τροφή που έβρισκε στα σκουπίδια. Η πείνα του ήταν μεγαλύτερη από το φόβο του. Οι πιο ήρεμοι και λιγότερο επιθετικοί λύκοι είχαν περισσότερες πιθανότητες να επιβιώσουν κοντά στους ανθρώπους. Σταδιακά δημιουργήθηκε μια μορφή συμβίωσης και μια αμοιβαία σχέση συνεργασίας (κυνήγι, φύλαξη, προστασία). Ο λύκος δηλαδή προειδοποιούσε τον άνθρωπο όταν πλησίαζαν άγρια ζώα, όπως αρκούδες, και τον βοηθούσε ταυτόχρονα και στο κυνήγι.

Καθώς οι άνθρωποι εγκαταστάθηκαν μόνιμα, η σχέση τους με τον λύκο συνέχισε να εξελίσσεται. Μειώθηκε η επιθετικότητα του ζώου, άλλαξε το μέγεθος και το σχήμα κρανίου του και αναπτύχθηκε μεγαλύτερη ικανότητα κατανόησης ανθρώπινων σημάτων.

Πιθανότατα, η πρώτη επιτυχημένη εξημέρωση έγινε με μικρά λυκόπουλα καθώς τα ζώα αυτά διαθέτουν ανεπτυγμένη κοινωνική συμπεριφορά και εξαιρετικά υψηλή διάθεση συνεργασίας.

Πόσο ίδιοι είναι οι λύκοι με τους σκύλους

Μέχρι σήμερα, το DNA των δύο ζώων διαφέρει ελάχιστα. Ο καλύτερός μας φίλος- ναι, αυτός που κάθεται στριμωγμένος μαζί μας στον καναπέ- κληρονόμησε από τον πρόγονό του τόσο την εξαιρετική όσφρηση όσο και την πολύ καλή ακοή. Άλλα κοινά χαρακτηριστικά λύκων και σκύλων είναι η κοινωνική συνοχή και η διάθεση για συνεργασία.

Την ακριβή μετάβαση από τον λύκο στον σκύλο δεν μπορούμε να την προσδιορίσουμε με απόλυτη ακρίβεια. Το σχήμα όμως του κρανίου του μας δίνει ένα σημαντικό στοιχείο. Η πιο αξιοσημείωτη διαφορά είναι ότι ο προϊστορικός σκύλος είχε αισθητά πιο φαρδύ και πιο κοντό ρύγχος από τον πρόγονό του τον λύκο.

Κατά τη μετάβαση τώρα στη γεωργία, οι λύκοι-σκύλοι πιθανότατα άρχισαν να τρέφονται για πρώτη φορά με σιτηρά. Αυτός είναι και ο λόγος που οι σκύλοι, σε αντίθεση με τους λύκους, μπορούν και χωνεύουν το άμυλο. Παρομοίως, το ουρλιαχτό του λύκου εξελίχθηκε στο γάβγισμα του σκύλου- πιθανότατα για καλύτερη επικοινωνία με τον άνθρωπο.

Μια βασική ομοιότητα των δύο αυτών ζώων είναι η έντονη κοινωνική συμπεριφορά τους. Εδώ όμως εντοπίζεται και η μεγαλύτερη διαφορά τους. Στους λύκους υπάρχει σαφής ιεραρχία. Τα ζώα αυτά είναι απολύτως πρόθυμα να συνεργαστούν με όλα τα μέλη της αγέλης τους. Η τροφή, για παράδειγμα, μοιράζεται ακόμη και στα κατώτερα μέλη. Εκτός από την ιεραρχία οι λύκοι ζουν σε αγέλες, κυνηγούν μαζί και φροντίζουν τα μικρά μαζί.

Από την άλλη ο σκύλος έχει επιλέξει ως συνεργάτη τον άνθρωπο. Δεν εξαρτάται από τους άλλους σκύλους ως συνεργάτες. Και στους σκύλους υπάρχει ιεραρχία όπου όμως σε αντίθεση με τους λύκους, ο αρχηγός τρώει μόνος του και πρώτος.

Ο δεσμός του σκύλου με τον άνθρωπο είναι απολύτως μοναδικός στο ζωικό βασίλειο. Αυτή η βαθιά σχέση οφείλεται εν μέρει στην ομοιότητα της φύσης λύκων και ανθρώπων. Όπως και εμείς, έτσι και οι λύκοι ζουν και λειτουργούν σε μικρές κοινωνικές ομάδες.

Αυτό που έχουμε να πούμε για το τέλος είναι ότι αυτός ο δεσμός σκύλου – ανθρώπου δεν είναι απλά φιλία, αλλά βαθιά βιολογική και κοινωνική σχέση, αποτέλεσμα χιλιάδων χρόνων συνεργασίας και συντροφικότητας.

Με πληροφορίες από www.hundeo.com