Ο σκύλος μας είναι από τα πολυτιμότερα πλάσματα στη ζωή μας. Γι’ αυτό και θέλουμε να γνωρίζουμε τι τον χαροποιεί, τι τον δυσκολεύει και πώς αντιλαμβάνεται όσα μοιραζόμαστε μαζί του.

Κάποιες φορές, όμως, μας μπερδεύει. Μπορεί να αναγνωρίζει τον ήχο του αυτοκινήτου μας, αλλά στη βόλτα να μην ανταποκρίνεται στο «έλα», παρότι κάνουμε συχνά «μάθημα και επαναλήψεις».

Μήπως ξεχνάει εύκολα τις εντολές μας; Κι αν χρειαστεί να τον αποχωριστούμε για μεγάλο διάστημα, θα μας θυμάται;

Η μνήμη των σκύλων είναι πιο σύνθετη και δεν είναι μετρήσιμη. Άλλο είναι οι τετράποδοι φίλοι μας να συγκρατούν μια πρόσφατη πληροφορία και άλλο να αναγνωρίζουν έναν αγαπημένο άνθρωπο ή μια γνώριμη μυρωδιά.

Η μνήμη του σκύλου δεν περιορίζεται στα δύο λεπτά

Συχνά διαβάζουμε ότι οι σκύλοι θυμούνται μόνο για περίπου δύο λεπτά. Αυτή η γενίκευση, όμως, δεν περιγράφει συνολικά τις δυνατότητές τους. Επίσης, η διάρκεια της μνήμης εξαρτάται από το είδος της πληροφορίας, τον τρόπο που την έμαθαν και τις συνθήκες στις οποίες καλούνται να την ανακαλέσουν.

Σκεφτείτε πόσα γνωρίζει ο δικός σας σκύλος. Για παράδειγμα πού βρίσκεται το κρεβατάκι του, ποια διαδρομή οδηγεί στο αγαπημένο του πάρκο, τι συνήθως ακολουθεί όταν παίρνετε το λουρί και του φωνάζετε «βόλτα».  Αυτές οι γνώσεις βασίζονται στη μάθηση και σε επαναλαμβανόμενες εμπειρίες και είναι προφανές πως δεν χάνονται μόλις περάσουν λίγα λεπτά.

Μάλιστα, μια μελέτη με επικεφαλής τη Δρ. Claudia Fugazza, ερευνήτρια της συμπεριφοράς και των νοητικών ικανοτήτων των σκύλων στο Πανεπιστήμιο Eötvös Loránd της Βουδαπέστης, έδειξε ότι οι σκύλοι θυμούνται περισσότερα από όσα ίσως υποθέτουμε. Οι σκύλοι που συμμετείχαν είχαν μάθει να μιμούνται πράξεις ανθρώπων, όπως να αγγίζουν ένα αντικείμενο. Στο πείραμα, όμως, κλήθηκαν απρόσμενα να επαναλάβουν μια πράξη που είχαν παρακολουθήσει, χωρίς να γνωρίζουν ότι θα χρειαζόταν να τη θυμηθούν. Κατάφεραν να το κάνουν τόσο ένα λεπτό αργότερα όσο και ύστερα από μία ώρα, αν και η απόδοσή τους μειωνόταν με το πέρασμα του χρόνου. Το πόρισμα ωστόσο δείχνει ότι μπορούν να θυμούνται περιστατικά που παρατηρούν, πέρα από όσα μαθαίνουν με την επανάληψη. Δεν αποδεικνύει, ωστόσο, ότι ανακαλούν το παρελθόν όπως εμείς όταν φέρνουμε στο μυαλό μας μια προσωπική ανάμνηση.

Θυμάται ο σκύλος τη μαμά και τα αδελφάκια του;

Η σκέψη ότι ένας σκύλος μπορεί να αναγνωρίζει τη μητέρα του ύστερα από χρόνια είναι ιδιαίτερα συγκινητική. Μάλιστα, μελέτη του Peter Hepper, ψυχολόγου και ερευνητή της συμπεριφοράς των ζώων στο Queen’s University του Μπέλφαστ, στη Βόρεια Ιρλανδία, έδειξε ότι μητέρες και απόγονοι μπορούσαν να αναγνωρίζουν ο ένας τη μυρωδιά του άλλου ακόμη και περίπου δύο χρόνια μετά τον αποχωρισμό τους.

Για τα αδελφάκια, όμως, τα ευρήματα ήταν διαφορετικά. Οι ενήλικοι σκύλοι αναγνώριζαν τη μυρωδιά ενός αδελφού τους από τον οποίο είχαν χωριστεί, εφόσον είχαν συνεχίσει να ζουν με κάποιο άλλο αδελφάκι της ίδιας γέννας. Αυτό δεν παρατηρήθηκε στους σκύλους που μεγάλωναν χωρίς κανένα αδελφάκι τους. Επομένως, μια συνάντηση ύστερα από χρόνια δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα αναγνωριστούν ή ότι θα θελήσουν αμέσως να παίξουν μαζί.

Αντίστοιχα, όταν ένα κουτάβι περιφέρεται ανήσυχο στο καινούργιο σπίτι, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν αναζητά τη μητέρα ή και τα αδελφάκια του. Μπορεί να προσπαθεί να εξοικειωθεί με άγνωστες μυρωδιές, ήχους και μια διαφορετική καθημερινότητα. Ως υπεύθυνοι και τρυφεροί κηδεμόνες, το βοηθάμε παρέχοντάς του ένα ήρεμο περιβάλλον, μια σταθερή ρουτίνα και χρόνο για να μας πλησιάσει όταν νιώσει έτοιμο.

Πόσο καιρό θυμάται τους ανθρώπους που αγαπά;

Δεν υπάρχει επιστημονικά καθορισμένο χρονικό όριο μετά το οποίο ένας σκύλος ξεχνά έναν άνθρωπο. Οι επανενώσεις ύστερα από μακρόχρονους αποχωρισμούς προσφέρουν ενδείξεις ότι η αναγνώριση μπορεί να διατηρείται για μεγάλα διαστήματα. Ωστόσο, αυτό δεν διαφαίνεται αποκλειστικά από την ενθουσιώδη συμπεριφορά που βλέπουμε στις ταινίες. Ο σκύλος μπορεί πρώτα να πλησιάσει προσεκτικά και να μυρίσει και σταδιακά να κάνει χαρές.

Αν αναρωτιέστε «θα με θυμάται έπειτα από πέντε χρόνια;», η ειλικρινής απάντηση είναι ότι αυτό είναι πιθανό, αλλά δεν μπορεί να διασφαλιστεί. Η ηλικία, η υγεία και οι αλλαγές στις αισθήσεις του επηρεάζουν την αντίδρασή του. Ωστόσο, μια συγκρατημένη συμπεριφορά δεν σημαίνει αυτομάτως ότι σας ξέχασε ή ότι σας «κρατάει μούτρα».

Γιατί μοιάζει να ξεχνά ο σκύλος όσα του μαθαίνουμε; Είναι κακός «μαθητής» και εμείς ανεπαρκείς;

Όταν ο σκύλος μας δεν ανταποκρίνεται σε κάτι που γνωρίζει, είναι εύκολο να σκεφτούμε ότι είναι πεισματάρης ή ότι εμείς δεν είμαστε καλοί εκπαιδευτές. Συχνά, όμως, το περιβάλλον τον δυσκολεύει. Μια συναρπαστική μυρωδιά, ένας άλλος σκύλος ή ένας δυνατός θόρυβος μπορεί να αποσπάσουν την προσοχή του. Επίσης, μια συμπεριφορά που έμαθε στο ήσυχο σαλόνι χρειάζεται εξάσκηση και έξω από αυτό.

Η Δρ. Emily Blackwell, ειδικός στη συμπεριφορά και την ευζωία των ζώων συντροφιάς στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ, στη Βρετανία, τονίζει τη σημασία της επανάληψης από την πλευρά των κηδεμόνων και φυσικά την επιβράβευση με μια λιχουδιά και ένα χάδι.

Στην καθημερινότητα, αυτό σημαίνει σύντομες, ευχάριστες ασκήσεις και σταδιακή αύξηση της δυσκολίας. Επιβραβεύουμε τη σωστή ανταπόκριση με κάτι που αρέσει στον σκύλο μας, όπως  παιχνίδι και φιλάκια. Και φυσικά αποφεύγουμε τις φωνές και τις τιμωρίες.

Θυμάται ο σκύλος έναν προηγούμενο κηδεμόνα ή μια δύσκολη εμπειρία;

Ένας σκύλος που έχει αλλάξει σπίτι μπορεί να αναγνωρίζει ανθρώπους από την προηγούμενη ζωή του. Αυτό δεν μειώνει τη σχέση που χτίζει με τον σημερινό κηδεμόνα του και δεν χρειάζεται να «σβήσει» το παρελθόν για να αισθανθεί ασφάλεια και να δεθεί ξανά.

Δυσάρεστοι συσχετισμοί μπορούν επίσης να επηρεάζουν τη συμπεριφορά του. Ένας ήχος, μια κίνηση ή μια συγκεκριμένη κατάσταση μπορεί να του προκαλούν φόβο. Δεν μπορούμε, όμως, να συμπεραίνουμε μόνο από αυτή την αντίδραση ότι έχει κακοποιηθεί ή ότι γνωρίζουμε ακριβώς τι θυμάται.

Αν φοβάται, δεν τον αναγκάζουμε να πλησιάσει ούτε τον μαλώνουμε. Του δίνουμε απλόχερα τον χρόνο που χρειάζεται και ζητάμε καθοδήγηση από κτηνίατρο με εξειδίκευση στη συμπεριφορά.

Πότε η έλλειψη μνήμης» χρειάζεται προσοχή

Αν ο ηλικιωμένος σκύλος μας χάνεται μέσα στο σπίτι, στέκεται σε γωνίες αφηρημένος, ξαγρυπνά ή αλλάζει τον τρόπο που αλληλεπιδρά μαζί μας, χρειάζεται κτηνιατρική αξιολόγηση. Αυτές οι αλλαγές μπορεί να σχετίζονται με γνωστική δυσλειτουργία, αλλά και με άλλα προβλήματα υγείας.

Η Δρ. Katherine Houpt, κτηνίατρος και ομότιμη καθηγήτρια συμπεριφορικής ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Cornell, στη Νέα Υόρκη, προτείνει προβλέψιμη καθημερινότητα, βόλτες με ευκαιρίες για μυρωδιές και κατάλληλα παιχνίδια αναζήτησης τροφής. Συμβουλεύει επίσης να παραμένουν σταθερές οι θέσεις των επίπλων, του κρεβατιού και των μπολ.

Δεν χρειάζεται να ξέρουμε πόσες ακριβώς αναμνήσεις κρατά στην μνήμη του ο σκύλος μας για να του προσφέρουμε μια όμορφη ζωή. Χρειάζεται να παρατηρούμε τις ανάγκες του και να του δίνουμε καθημερινά λόγους να νιώθει ασφαλής, υγιής και χαρούμενος. Μια ήρεμη βόλτα, ένα παιχνίδι και η τρυφερή παρουσία του κηδεμόνα του έχουν αξία ανεκτίμητη σε κάθε ηλικία.

Πηγές: Petcube, University of Bristol, Cornell University